De financiële gevolgen van samenwonen

Als je gaat samenwonen, houden jij en je partner in principe ieder je eigen inkomen en vermogen, tenzij jullie andere afspraken maken. Zonder schriftelijke afspraken blijven de geldstromen gescheiden. Partners dragen dan geen verantwoordelijkheid voor elkaars schulden. 

Het is natuurlijk wel verstandig om onderling afspraken vast te leggen, zoals over ieders bezittingen en schulden. Daarnaast is het belangrijk om goede afspraken te maken over gemeenschappelijke uitgaven, bijvoorbeeld naar rato van ieders inkomen. Het kan handig zijn om allebei een deel van je inkomen op een gezamenlijke rekening te storten.

Elke partner heeft alleen recht op het geld dat hij of zij zelf op de gezamenlijke rekening heeft gestort. Wanneer een partner te maken krijgt met een schuldeiser, bestaat de kans dat de schuldeiser zich richt op het saldo van de gezamenlijke rekening. In de regel kan de schuldeiser daarbij alleen het deel opeisen dat toebehoort aan de partner met schulden. 

Wat is de situatie als jullie niets formeel vastleggen? En wanneer is het verstandig om jullie afspraken wel formeel op papier te zetten? We beschrijven hieronder hoe afspraken over samenwonen kunnen worden vastgelegd.

Samenwonen zonder samenlevingscontract

Misschien kijken jullie het eerst eens rustig aan en beginnen jullie met samenwonen zonder iets vast te leggen. Op een later moment kunnen jullie natuurlijk alsnog van alles vastleggen. Alleen gebeurt dit dan vaak niet meer. Dat kan vervelende gevolgen hebben als jullie besluiten uit elkaar te gaan.

Let op: het kan voorkomen dat de Belastingdienst jullie als samenwoners als fiscaal partners ziet, ook als jullie dit niet zelf hebben geregistreerd. Bijvoorbeeld als jullie samen een kind hebben of als minimaal één van jullie is aangemeld voor partnerpensioen.

Samenwonen met een samenlevingscontract

In een samenlevingscontract kunnen jullie veel zaken vastleggen rondom samenwonen en, in het slechtste geval, uit elkaar gaan. Denk bijvoorbeeld aan:

• hoe jullie vaste lasten verdelen;
• wat er gebeurt met gezamenlijk spaargeld;
• van wie welke spullen zijn;
• wat er met het huis en de spullen gebeurt als jullie uit elkaar gaan;
• of er afspraken zijn over alimentatie.

Jullie kunnen ook opnemen wat er gebeurt in het nare scenario dat een van jullie komt te overlijden. Heeft de achterblijvende partner dan recht op nabestaandenpensioen?

Veel bestaande samenlevingscontracten bevatten geen afspraken over erven. Daarvoor moest altijd een testament worden opgesteld. Dat kan extra relevant zijn als jullie kinderen hebben.  Sinds vorig jaar is er een nieuwe mogelijkheid voor samenwoners. Zij hebben net als gehuwden ook de mogelijkheid om een finaal verrekenbeding in een notarieel samenlevingscontract af te spreken. Lees hierover meer in het blog: 'Nieuw voor samenwoners: een finaal verrekenbeding'.

Huwelijk

Het huwelijk is de meest uitgebreide vorm waarin zaken rondom samenwonen en -leven geregeld worden. Van pensioen tot vermogensverdeling; binnen de huwelijkse voorwaarden wordt het allemaal vastgelegd. Een testament is nog wel nodig om te bepalen hoe jullie nalatenschap wordt verdeeld. Lees ook:  Welke gevolgen heeft trouwen voor je vermogen?

Geregistreerd partnerschap

Juridisch gezien verschilt een geregistreerd partnerschap weinig van een huwelijk: bij wijze van spreken ontbreekt alleen de bruiloft. Jullie worden automatisch elkaars erfgenamen en krijgen recht op elkaars partnerpensioen. Vergeleken met een huwelijk kunnen jullie wel makkelijker uit elkaar zonder tussenkomst van een rechter, tenzij jullie minderjarige kinderen hebben. Een geregistreerd partnerschap is bovendien mogelijk zonder samen te wonen.  Let op: sommige landen erkennen een geregistreerd partnerschap niet. Houd hiermee rekening als je langdurig in het buitenland verblijft.

Samenwoners zijn niet automatisch fiscaal partner en hoeven dus niet per se samen belastingaangifte te doen. Toch kan  fiscaal partnerschap voordelig uitpakken. Jullie kunnen namelijk vermogen en aftrekposten verdelen. 

Jullie zijn fiscaal partner als jullie getrouwd zijn, een geregistreerd partnerschap hebben of bijvoorbeeld samen eigenaar zijn van een koophuis. Ook in uitzonderingsgevallen, zoals eerder benoemd, kan fiscaal partnerschap gelden. Handig om te weten: ook als jullie pas een deel van een fiscaal jaar geregistreerd zijn als fiscaal partner, kunnen jullie ervoor kiezen om over het gehele jaar samen belastingaangifte te doen. 

Samenwoners hebben niet automatisch recht op elkaars pensioen. Daarvoor moeten jullie elkaar aanmelden voor het partnerpensioen. Overlijdt een van jullie, dan ontvangt de ander maandelijks pensioen. Een voorwaarde is wel dat jullie via een notarieel samenlevingscontract kunnen aantonen dat jullie samenwoonden.

Als jullie de financiën strikt gescheiden houden, ontstaan er in principe weinig problemen. Discussies ontstaan vaak als het niet precies duidelijk is wie het vermogen op de gezamenlijke rekening heeft ingebracht. Hetzelfde geldt voor de gezamenlijk gekochte inboedel. Ook veranderingen in de waarde van een eigen woning kunnen tot moeilijke discussies leiden. Kortom, het is verstandig afspraken goed vast te leggen in een samenlevingscontract.

Als jullie gaan samenwonen, worden jullie niet automatisch elkaars erfgenamen. Dit geldt ook als jullie al lang samenwoonden of een ouder samenlevingscontract hebben. De erfenis gaat naar de wettelijke erfgenamen. Eerst zijn dat de kinderen, daarna ouders, broers/zussen of andere wettelijke erfgenamen.

Willen jullie vermogen aan elkaar nalaten, dan moeten jullie dat expliciet regelen. Dat kan in een testament of, sinds kort, met een finaal verrekenbeding in het samenlevingscontract. Informeer bij een notaris welke optie het beste bij jullie past.

Ga je samenwonen in de koopwoning van je partner? Waarschijnlijk wil je dan bijdragen aan de woonlasten. Vaak spreken partners een huurbedrag af. Het woonwaarderingsstelsel geeft een goede indicatie van een redelijke hoogte. Het huurbedrag is een vergoeding voor het woongenot; de eigenaar van de woning betaalt daarover geen belasting.

Als jullie verder niets vastleggen, blijven inkomen en vermogen gescheiden, zoals eerder beschreven. Jullie zijn dan niet verantwoordelijk voor elkaars schulden, zoals de hypotheek van de woningeigenaar. Misschien willen jullie op een gegeven moment allebei profiteren van een mogelijke waardestijging van de woning.

• Mogelijk krijgen jullie minder of geen toeslagen (zoals huurtoeslag) en minder heffingskorting. Dit kan ook het geval zijn als jullie geen fiscaal partners zijn. Check hiervoor de website van de Belastingdienst.
• Als één van jullie partneralimentatie van een ex-partner ontvangt, kan deze vervallen als jullie gaan samenwonen. Dit kan ook als jullie geen geregistreerd partnerschap hebben of een samenlevingscontract hebben gesloten. Lees hierover meer op de website van het Juridisch Loket.
• Let goed op bij de aflossing van een studieschuld. Het is belangrijk vast te leggen wiens inkomen of vermogen hiervoor gebruikt wordt. Anders kunnen later discussies ontstaan wanneer jullie uit elkaar zouden gaan. Daarnaast kan het bedrag dat je moet aflossen op de studieschuld wijzigen, omdat DUO rekening kan houden met jullie gezamenlijke inkomen. Geef daarom altijd aan DUO door dat je gaat samenwonen. 

• Gebruik deze tips om te besparen op je gezamenlijke verzekeringen
• Wel of geen samenlevingscontract bij samenwonen?
• Voor het eerst belastingaangifte doen: dit moet je weten
• Verschil tussen een samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap en trouwen