De schenking op papier is een schenkingsvorm die in Nederland veel wordt gebruikt. Met ‘op papier’ wordt bedoeld dat het geld niet direct wordt overgeboekt. De schenker krijgt in plaats daarvan een schuld aan de ontvanger, waarover de schenker jaarlijks 6% rente betaalt. Dat is vaak een ‘goede deal’ voor zowel de schenker als de ontvanger. Let wel op alle formaliteiten en de gevolgen voor de inkomstenbelasting.
Formaliteiten bij een schenking op papier
Een schenking op papier is een schenking waarbij het geldbedrag niet direct wordt overhandigd maar wordt omgezet in een lening. De schenker krijgt een schuld aan de ontvanger. In de praktijk kan de ontvanger de schuld opeisen na het overlijden van de schenker. Een schenking op papier moet aan twee vereisten voldoen:
1. De schenker betaalt jaarlijks 6% rente aan de ontvanger
Gedurende de looptijd van de lening moet de schenker jaarlijks 6% rente betalen aan de ontvanger. De 6% rente is een voorwaarde voor de erfbelasting. Omdat de schenker de schenking zelf houdt, verlangt de wet dat hierover rente wordt betaald. Gebeurt dat niet of wordt er te weinig rente betaald? Dan mag de schuld bij het overlijden van de schenker niet in mindering worden gebracht op de nalatenschap voor de berekening van de erfbelasting. De schenking levert daardoor geen besparing op in de erfbelasting.2. De schenking wordt vastgelegd in een notariële akte
Dit is een wettelijke eis. Een schenking op papier die niet is vastgelegd in een notariële akte vervalt bij overlijden. Dat betekent dat de schenking niet leidt tot een vermindering van de erfbelasting. Overigens geldt de toets van de notariële akte op het moment van overlijden. Het is mogelijk om een onderhandse schenking op papier op een later moment vast te leggen in een notariële akte. Het moet wel voor het overlijden van de schenker zijn geregeld.
De schenker kan op dezelfde dag voor meerdere jaren schenkingen op papier vastleggen. De toekomstige schenkingen zijn gekoppeld aan een voorwaarde, zodat zij voor de schenkbelasting pas in een later jaar tot stand komen. Het voordeel hiervan is dat niet jaarlijks een bezoek aan de notaris nodig is. Het nadeel is dat de schenker zich voor langere tijd vastlegt en daardoor minder flexibel is.
De schenking op papier in de praktijk
De schenker gaat bij een schenking op papier een verplichting aan voor de lange termijn. De rente moet elk jaar worden betaald. Sta hier goed bij stil. In ons artikel 'Schenken op papier' vind je een praktische uitwerking.
Houd er daarnaast rekening mee dat bij een schenking op papier schenkbelasting aan de orde komt op het moment dat de schenking plaatsvindt. Soms wordt gedacht dat er geen schenkbelasting geldt, zolang het geld nog niet daadwerkelijk overgaat naar de ontvanger.
De schenking op papier en box 3
Een schenking op papier heeft voor de inkomstenbelasting gevolgen in box 3. De schenker krijgt een schuld en de ontvanger een bezitting.
Hoeveel belasting uiteindelijk moet worden betaald in box 3, is op voorhand niet duidelijk. In box 3 geldt een wettelijk systeem met voorgeschreven forfaitaire rendementen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen overige bezittingen en banktegoeden. En er geldt een tegenbewijsregeling als jouw werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement.
Box 3 bij de schenker
Door een schenking op papier ontstaat bij de schenker een schuld in box 3. In het wettelijke systeem mag een voorgeschreven leenrente in aftrek worden gebracht op het inkomen uit bezittingen (het box 3-inkomen). Deze voorgeschreven leenrente is voor 2026 naar schatting 2,7%. Dit percentage wordt begin 2027 definitief vastgesteld.
Welk inkomen wordt de schenker geacht uit zijn vermogen te hebben? Dat is afhankelijk van het spaargeld en/of ‘overige bezittingen’ (alle bezittingen behalve spaargeld). De wet neemt aan dat we hierop een rendement behalen. Voor overige bezittingen staat dat rendement voor 2026 al vast en bedraagt 6%. Het rendement op spaargeld is afhankelijk van de spaarrente in 2026 en wordt begin 2027 vastgesteld. De verwachting is dat het rendement ongeveer 1,3% zal bedragen.
Als de schuld hoger is dan het vermogen
Het uitgangspunt in box 3 is dat een schuld niet in aftrek komt op je vermogen. Er komt een voorgeschreven leenrente in aftrek op je inkomen in box 3. In de praktijk is de schuld lager dan het vermogen, en dan is er een positief inkomen.
Is de schuld hoger dan het vermogen, dan is er geen positief inkomen in box 3. Er hoeft dan ook geen box 3-belasting te worden betaald.
Een negatief vermogen in box 3 hoeft niet te betekenen dat het totale vermogen van de schenker ook negatief is. De eigen woning bijvoorbeeld zit in box 1 en telt dus niet mee voor box 3.
Box 3 bij de ontvanger
De ontvanger van de schenking op papier heeft een vordering op de schenker. Dat is een 'overige bezitting'. De ontvanger wordt in 2026 dus geacht 6% inkomen te hebben. Bij een belastingtarief van 36% bedraagt de belastingdruk afgerond 2,16% over het bedrag van de vordering (afgezien van het heffingvrij vermogen van € 59.357).
De tegenbewijsregeling
Is je werkelijke rendement lager dan het wettelijke rendement? Dan kun je een beroep doen op de tegenbewijsregeling. Dat is met name voor de schenker relevant. De forfaitaire leenrente is met 2,7% immers een stuk lager dan de werkelijke rente van 6%.
Voor de berekening van het werkelijke rendement mag je rekenen met de werkelijk betaalde rente van 6%. Dat drukt je inkomen en daardoor kom je wellicht onder het wettelijke rendement. Let op: het werkelijke rendement moet worden berekend over je gehele vermogen. Daarbij tellen niet alleen je werkelijke inkomsten uit vermogen mee, maar ook (ongerealiseerde) waardestijgingen. Het heffingsvrije vermogen blijft buiten beschouwing. Het is dus van de situatie afhankelijk of jouw werkelijke rendement lager is dan het wettelijke rendement.
De ontvanger wordt geacht 6% rente te krijgen en ontvangt 6%. Het wettelijke systeem pakt hier dus eerlijk uit.
Situatie vanaf 2028
Het kabinet werkt aan een nieuw box 3-stelsel waarin altijd het werkelijke rendement wordt belast. Voor de schenking op papier zal dit betekenen dat de schenker de werkelijk betaalde rente in aftrek mag brengen en de ontvanger belasting betaalt over de daadwerkelijk ontvangen rente. Naar verwachting wordt in de loop van 2026 duidelijk of 2028 ook haalbaar is.
Een lagere rente dan 6%?
Daarnaast wordt gekeken naar een actualisering van een aantal regelingen in de schenkbelasting. Bijvoorbeeld naar de rente van 6% die al vanaf 1980 vaststaat. Er wordt nagedacht over een verlaging van deze rente van ongeveer 3%. Het idee is om deze rente te laten gelden voor schenkingen op papier die in 2028 of daarna plaatsvinden. Het is aan het nieuwe kabinet om deze gedachte in een wetsvoorstel verder uit te werken.
Een opmerkelijke belastingconstructie?
De schenking op papier staat ook om een andere reden in de belangstelling. De schenking op papier is namelijk toegevoegd aan de lijst met opmerkelijke belastingconstructies. Dat kan ertoe leiden dat de wet zo wordt aangepast dat de schenking op papier geen voordeel meer heeft. Het is nog onzeker of een dergelijke aanpassing gaat plaatsvinden.
Tot slot
Een schenking op papier is vaak een mooie middenweg tussen de belangen van de schenker en die van de ontvanger. Dat is ook in 2026 het geval. De regels in box 3 zijn ingewikkeld, maar de tegenbewijsregeling biedt veel schenkers mogelijk een uitkomst, omdat daarbij rekening wordt gehouden met de werkelijke rente.
“Let wel op ontwikkelingen in de wetgeving. De schenking op papier staat in de belangstelling van de wetgever, waardoor wijzigingen niet zijn uitgesloten.”
Tjarko Denekamp, Expert Vermogensplanning
Meer lezen over box 3?
Wat betekent box 3 voor je vermogen, nu en en in de toekomst? Lees alles over de veranderingen, belastingaangifte en wat dit voor jou kan betekenen.
