Box 3: waarom de belastingdruk hoger kan zijn dan 36%

In box 3 wordt inkomen uit sparen en beleggen belast. Het gaat onder meer om banktegoeden, beleggingen, een tweede woning en andere bezittingen. Ook box 3-schulden en de regels voor het heffingsvrije vermogen spelen een rol.

Het tarief over het berekende box 3-inkomen bedraagt in 2026 36%. Sinds 2025 hangt de algemene heffingskorting af van het inkomen in de boxen 1, 2 en 3 samen. Meer box 3-inkomen kan daardoor leiden tot minder heffingskorting.

Stel, je bent in 2026 het hele jaar jonger dan de AOW-leeftijd. Dan bedraagt de algemene heffingskorting maximaal € 3.115. Tot en met een verzamelinkomen van € 29.736 blijft die korting volledig in stand. Bij een hoger verzamelinkomen wordt de korting afgebouwd met 6,398% van het extra verzamelinkomen. Vanaf € 78.427 is de korting nihil.

Stel dat je verzamelinkomen binnen dit afbouwtraject valt en je box 3-inkomen met € 1.000 stijgt. Dan gebeuren er twee dingen:

• Je betaalt € 360 extra box 3-belasting, namelijk 36% van € 1.000
• Je algemene heffingskorting daalt met ongeveer € 64: 6,398% van € 1.000

Je bent dan in totaal ongeveer € 424 kwijt. De marginale belastingdruk (dit is het percentage belasting en premies dat je betaalt over elke extra euro in box 3) bedraagt dan circa 42,4%.

Let op: het gaat om de druk op extra box 3-inkomen. Het is niet het gemiddelde percentage over je totale vermogen of inkomen. 

Vereenvoudigd ziet de marginale druk voor iemand die in 2026 het hele jaar jonger is dan de AOW-leeftijd er als volgt uit:

De extra 6,398 procentpunt geldt alleen voor het deel van het extra inkomen dat binnen het afbouwtraject valt. Komt je verzamelinkomen door een stijging boven € 78.426 uit? Dan geldt de hogere marginale druk alleen tot die grens.

Heb je in 2026 het hele jaar de AOW-leeftijd? Dan wordt de algemene heffingskorting afgebouwd met 3,195%. Daarnaast kan de ouderenkorting afnemen. Bij een verzamelinkomen boven € 46.002 wordt deze afgebouwd met 15%. Vanaf € 59.783 is deze korting nihil.

In het inkomenstraject waarin beide kortingen tegelijk worden afgebouwd, kan de marginale druk op extra box 3-inkomen uitkomen op ongeveer 54,2%:

• 36% box 3-belasting
• 3,195% verlies aan algemene heffingskorting
• 15% verlies aan ouderenkorting.

Ook hier geldt dat dit een marginaal percentage is binnen een specifiek inkomenstraject.

Een hoger box 3-inkomen kan ook gevolgen hebben voor inkomensafhankelijke toeslagen. Een hoger toetsingsinkomen kan bijvoorbeeld leiden tot een lagere zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag of een lager kindgebonden budget. Daarnaast gelden voor sommige toeslagen een afzonderlijke vermogensgrens. Het precieze effect verschilt per huishouden en per regeling. Een algemeen percentage is daarom niet te geven.

Is je werkelijke rendement lager dan het forfaitair berekende rendement? Dan kun je via de tegenbewijsregeling je werkelijke rendement doorgeven. Valt je box 3-inkomen daardoor lager uit, dan kan dat niet alleen de box 3-heffing verlagen, maar ook leiden tot een hogere algemene heffingskorting en mogelijk hogere toeslagen.

Voorbeeld: daalt je box 3-inkomen met € 5.000 en blijft je verzamelinkomen volledig binnen het afbouwtraject van de algemene heffingskorting? Dan kan het totale voordeel ongeveer € 2.120 bedragen:

• € 1.800 minder box 3-belasting
• ongeveer € 320 extra algemene heffingskorting.

Je persoonlijke omstandigheden kunnen de uitkomst veranderen.

Let bij fiscale partners op de verdeling

Fiscale partners kunnen gezamenlijke box 3-bestanddelen in de aangifte onderling verdelen. De verdeling moet samen 100% zijn. Die keuze kan niet alleen gevolgen hebben voor de box 3-heffing, maar ook voor de heffingskortingen en mogelijk voor andere inkomensafhankelijke regelingen van beide partners.

Beoordeel een verdeling daarom op het gezamenlijke resultaat van de aangifte. Alleen vergelijken hoeveel box 3-belasting ieder afzonderlijk betaalt, kan een onvolledig beeld geven.

Stel dat de inflatie 3% bedraagt en de marginale belastingdruk op extra box 3-inkomen 42,4% is. Rekenkundig is dan een bruto rendement van ongeveer 5,2% nodig om na belasting 3% over te houden.

Dit is een vereenvoudigde illustratie. De feitelijke box 3-heffing sluit in het huidige stelsel niet altijd rechtstreeks aan bij het procentuele rendement op het vermogen, en ook kosten en persoonlijke omstandigheden spelen mee.

Het wettelijke box 3-tarief van 36% vertelt niet altijd hoeveel een extra euro box 3-inkomen je uiteindelijk kost. Door de afbouw van de algemene heffingskorting kan de marginale belastingdruk oplopen tot ruim 42%. Voor AOW-gerechtigden kan dit zelfs oplopen tot ruim 54%. Bij toeslagen kan de uitkomst opnieuw anders zijn.

De belangrijkste boodschap is daarom eenvoudig: kijk niet alleen naar het box 3-tarief, maar naar het effect op de volledige aangifte en, waar relevant, op toeslagen.

Let op: de invoering van een nieuw box 3-stelsel per 1 januari 2028 is nog afhankelijk van wetgeving en politieke besluitvorming.

Wat betekent box 3 voor je vermogen, nu en en in de toekomst? Lees alles over de veranderingen, belastingaangifte en wat dit voor jou kan betekenen.