Een ouder overleden? Zo werkt de belastingaangifte

De inkomstenbelasting wordt normaal gesproken per kalenderjaar vastgesteld. Bij een overlijden wordt de inkomstenbelasting geheven tot het moment van overlijden. Er is sprake van een ‘verkort boekjaar’.

Als er een executeur is, doet die de aangifte. Is er geen executeur? Dan doen de erfgenamen de aangifte.

Voor de aangifte over het jaar van overlijden is een apart ‘aangifteformulier F’. Deze kun je vanaf 1 maart in het volgende jaar indienen. Moet over een voorgaand jaar nog aangifte worden gedaan? Dan kan dat via ‘aangifteformulier P’.

Had je ouder een fiscale partner? Dan is het goed om te kijken wie eventuele fiscale aftrekposten krijgt. Door het wijzigen van het inkomen van je overleden ouder kan het zijn dat een andere keuze gunstiger is. Ook is er de keuze om tot het moment van overlijden fiscaal partner te zijn óf voor het hele kalenderjaar. Dit moet je per situatie bekijken.

Voor het inkomen in box 3 is de peildatum van 1 januari beslissend. Er vindt geen ‘tijdsevenredige’ correctie plaats bij een overlijden tijdens het jaar. Bij een overlijden op 1 februari wordt er dus van uitgegaan dat je ouder over het hele kalenderjaar inkomen uit box 3 heeft gehad. Daar staat tegenover dat jij als erfgenaam het vermogen pas op 1 januari van het volgende jaar hoeft op te geven (zie ook hierna).

De tegenbewijsregeling kan spelen als het werkelijke rendement lager is dan het veronderstelde rendement. Hiervan zal sneller sprake zijn als iemand tijdens het jaar is overleden. Hier lees je hoe de Belastingdienst de regeling toepast.

Het overlijden van een ondernemer wordt gezien als het stoppen van de onderneming of de overdracht van aandelen in een bv. Naast de jaarwinst tot het moment van overlijden moet dan de stakingswinst of meerwaarde in de aandelen van een bv worden vastgesteld. Dit is ingewikkelde materie, waarbij je de hulp van een belastingadviseur waarschijnlijk goed kunt gebruiken.

Als erfgenamen de onderneming voortzetten, kan belastingbetaling mogelijk worden voorkomen. De belastingclaim gaat dan door naar erfgenamen. Het is dus geen afstel, maar uitstel.

Als een bv beleggingsvermogen heeft, moet de inkomstenbelasting (box 2) direct worden afgerekend. Houd dan ook rekening met de erfbelasting. Ook kan vennootschapsbelasting spelen in de bv.

Het uitgangspunt van het erfrecht is dat alle rechten en verplichtingen van de overledene overgaan op de erfgenamen, vanaf het moment van overlijden. Het is niet zo dat jij als erfgenaam pas vermogen krijgt bij verdeling van de nalatenschap. Tot het moment van verdelen heb jij, als er meer erfgenamen zijn, een aandeel in een ‘onverdeelde boedel’. Elke erfgenaam heeft in principe een aanspraak op het geld, het huis enzovoorts, naar rato van het erfdeel. Na de verdeling heb je wellicht geld gekregen, een huis en dergelijke.

Voor een legataris*, die bijvoorbeeld recht heeft op een geldbedrag, geldt hetzelfde. Dat recht is ontstaan op het moment van overlijden, ook al wordt het wellicht pas maanden later uitgekeerd.

*Een legataris is een persoon aan wie specifieke goederen, geldbedragen of eigendommen worden nagelaten in een testament.

Deze nuance is relevant als er een jaargrens zit tussen het moment van overlijden en het verdelen van de nalatenschap. Of bij een legaat: tussen het moment van overlijden en uitkeren. De erfgenaam / legataris moet zijn aanspraak op 1 januari in box 3 opgeven. De valkuil is dat de erfgenaam nog niet het gevoel heeft vermogen te hebben gekregen en de aanspraak dan ook niet opgeeft.

Een uitzondering is als je een aanspraak krijgt op een langstlevende ouder. Daarbij is doorgaans sprake van ‘defiscalisatie’ en hoef je de aanspraak niet op te geven. Zie hierover uitgebreider in Belastingaangifte en overlijden: erfrechtelijke aanspraken.

In de aangifte voor de erfbelasting komen alle bezittingen en schulden van je ouder terug. Ook staat hierin hoe de nalatenschap wordt verdeeld, zodat de Belastingdienst kan berekenen hoeveel erfbelasting je moet betalen. De aangifte erfbelasting moet worden ingediend binnen 20 maanden na de overlijdensdatum. Zijn dan nog niet alle gegevens bekend? In principe verleent de Belastingdienst eenmaal uitstel van 4 maanden.

Een aandachtspunt daarbij is de belastingrente. Die gaat lopen als je later dan 20 maanden na het overlijden aangifte doet. De belastingrente is op dit moment 5%. Dat is dus best een fors percentage. Je kunt belastingrente voorkomen door een voorlopige aanslag te vragen. Die voorlopige aanslag moet je betalen. Er geldt dan alleen belastingrente voor zover de uiteindelijke aanslag hoger is dan de voorlopige aanslag. Is de definitieve aanslag lager dan de voorlopige aanslag? Dan krijg je geen rente vergoed van de Belastingdienst.

Belastingschulden die je nog niet hebt betaald, tellen in principe niet als schuld mee in box 3. De erfbelasting is daarop een uitzondering. Die mag je wel als schuld in box 3 meenemen. Het is daarvoor niet nodig dat de hoogte van de erfbelasting op de peildatum al is vastgesteld in een aanslag.

De afwikkeling van een nalatenschap is vaak een enorme klus. Er is altijd veel te regelen. Soms zijn er daarnaast ingewikkelde juridische of fiscale vraagstukken. Of is de administratie over vele dozen en mappen verdeeld en is vaststellen van de eigenlijke situatie al een hele uitdaging.

De kans is groot dat je voor het eerst met dit soort vraagstukken te maken krijgt. Vaak stropen mensen de mouwen op en gaan zelf aan de slag. Prima, en hopelijk helpt dit artikel je een aantal stappen op weg. Maar verlies daarbij je eigen gezondheid niet uit het oog. En verzeker jezelf ervan dat je geen zaken over het hoofd ziet. Het kost natuurlijk geld, maar hulp inschakelen van adviseurs is in deze fase waarschijnlijk erg nuttig.