Zelf vermogen opbouwen? Box 3 maakt het lastiger
Het wordt steeds noodzakelijker om zelf te zorgen voor financiële zekerheid. De staatsschuld loopt op, de AOW-leeftijd schuift naar achteren, regelingen bij werkloosheid worden soberder en het zelfstandig opbouwen van pensioen wordt lastiger. Zelf vermogen opbouwen is daarom belangrijker dan ooit. Het nieuwe box 3‑stelsel helpt daar echter niet bij.
Akkoord Tweede Kamer
De Tweede Kamer is onder stevige budgetdruk akkoord gegaan met de invoering van een nieuw box 3-stelsel. Hoewel het kabinet uitgaat van budgettaire neutraliteit, ervaart de belastingplichtige vooral het tegendeel: de combinatie van inflatie en het voorgestelde stelsel maakt het opbouwen van vermogen ingewikkelder dan ooit.
Een voorbeeld uit de praktijk
Casper (30) heeft een huis gekocht en wil het voordeel van zijn hypotheekrenteaftrek, € 10.000 per jaar, gebruiken om een buffer op te bouwen voor later. Hij kiest voor een mixfonds van aandelen en obligaties met een verwacht netto rendement van 5,5%.
Als alles meezit, (geen belasting, inflatie of andere tegenvallers) bouwt Casper na 30 jaar een vermogen op van € 765.000. Maar zo werkt de werkelijkheid helaas niet.
Box 3 gaat ten koste van het rendement
Het nieuwe box 3‑stelsel belast rendement tegen 36%. Voor Casper betekent dit dat hij te maken krijgt met een vermogensaanwasbelasting; jaarlijks wordt belasting geheven over inkomsten en waardeveranderingen, óók als die nog niet zijn gerealiseerd. De belastingheffing houdt geen rekening met inflatie, waardoor het belastbare rendement hoger is dan het werkelijke, reële rendement.
Inflatie gaat ten koste van koopkracht
Met een streefwaarde van 2% per jaar lijkt inflatie beheersbaar, maar de afgelopen jaren hebben laten zien hoe snel geld aan waarde kan verliezen. Wie vermogen opbouwt, moet daarom niet alleen rendement maken, maar vooral rendement boven inflatie. Doe je dat niet, dan word je ieder jaar een beetje armer — ook als je beleggingsrekening in euro’s groeit.
| Na 30 jaar | Kapitaal |
|---|---|
| Zonder inflatie en box 3 | € 765.000 |
| Na box 3 | € 577.000 |
| Na box 3 en na inflatie | € 315.000 |
Casper gaat uit van een gemiddeld beleggingsrendement van 5,5%. Maar na belasting en inflatie blijft daarvan slechts 1,52% over (5,5% × 0,64 − 2%) om daadwerkelijk vermogen op te bouwen. Doordat het rendement fiscaal niet wordt gecorrigeerd voor inflatie, wordt in feite belasting geheven over fictief inkomen.
Als Casper een eindkapitaal van € 765.000 nastreeft, zal hij meer opzij moeten zetten. In zijn situatie is dat lastig, omdat de hypotheekrente-aftrek door de aflossingen jaarlijks afneemt terwijl zijn annuïtaire maandlast gelijk blijft.
In dit rekenvoorbeeld leidt het alternatief - een vermogenswinstbelasting - voor Casper overigens nauwelijks tot een hoger eindvermogen. Hoewel de de vermogenswinstbelasting pas bij realisatie wordt geheven (in ons voorbeeld na 30 jaar), kan het geïndexeerde heffingsvrije inkomen van € 1.800 slechts één keer worden benut. Dit in tegenstelling tot een vermogensaanwasbelasting waarbij dit heffingsvrije inkomen jaarlijks kan worden toegepast.
Bij een heffingsvrij inkomen van € 3.600 (bij fiscaal partnerschap) is de vermogensaanwasbelasting voor Casper zelfs voordeliger en bovendien veel eenvoudiger. Dit is anders voor vermogenden voor wie het relatief lage heffingsvrij inkomen doorgaans minder zwaar ligt.
Op naar een vermogenswinstbelasting
Het wetsvoorstel introduceert dus twee vormen van heffing, afhankelijk van het type vermogen. De vermogensaanwasbelasting is het uitgangspunt en is van toepassing op alle vermogensbestanddelen, met uitzondering van vastgoed en aandelen in startende ondernemingen. Jaarlijks wordt belasting geheven over:
- daadwerkelijk ontvangen inkomsten, zoals rente, dividend, huur of pacht
- waardeveranderingen, óók als die nog niet zijn gerealiseerd.
Dat betekent dat bij spaarders- en beleggers geen rekening wordt gehouden met inflatie, en evenmin met het realisatiemoment. Door belasting te heffen over ongerealiseerd rendementen, worden tussentijdse koerswinsten in de heffing betrokken. Hierdoor wordt het zogenoemde rente op rente-effect beperkt.
Bij een vermogenswinstbelasting worden waardestijgingen daarentegen pas belast op het moment van verkoop, of een ander realisatiemoment. Het nieuwe kabinet heeft aangegeven het belang van beleggen op de lange termijn te stimuleren en wil daarom overstappen op een vermogenswinstbelasting. Of en wanneer deze stelselwijziging wordt gerealiseerd, is op dit moment onzeker.
Wat kunnen we concluderen?
- Inflatie en belasting hebben een dempend effect op het opbouwen van vermogen.
- Voor spaarders geldt bij een rente van 1,5% en een inflatie van 2% een achteruitgang van 1% per jaar.
- Het niet corrigeren van rendement voor inflatie is in zekere zin belastingheffing over fictief inkomen.
- De discussie over het invoeren van een volledige vermogenswinstbelasting is met name relevant voor belastingplichtigen met een omvangrijker vermogen.
- Een verhoging van het heffingsvrij inkomen kan bijdragen aan een verlichting van de belastingdruk voor kleine spaarders en beleggers.
Kortom, een samenleving waarin burgers meer eigen verantwoordelijkheid dragen voor hun financiële toekomst, vraagt om een belastingstelsel dat sparen en beleggen stimuleert in plaats van vermogensgroei te ontmoedigen.
Bij de behandeling van box 3 in de Tweede Kamer is veel aandacht uitgegaan naar de budgettaire belangen voor de overheid. De gevolgen van het stelsel voor de vermogenspositie en financiële ruimte van belastingplichtigen hebben daarbij minder nadruk gekregen.
Inmiddels heeft het kabinet aangegeven de geuite kritiek op box 3 serieus te nemen en de vormgeving daarvan te heroverwegen. Zo weet box 3 steeds weer te verrassen met een nieuwe cliffhanger.
