Pensioen invaren: wat gebeurt er met jouw pensioen?

De meeste mensen in loondienst bouwen pensioen op bij een pensioenfonds. Van het totaal opgebouwde pensioenkapitaal van € 1.800 miljard is ongeveer € 1.500 miljard ondergebracht bij pensioenfondsen en € 300 miljard bij verzekeraars en premiepensioeninstellingen. Het invaren van pensioen is alleen van toepassing op pensioenfondsen, en betreft dus die € 1.500 miljard. In deze blog richt ik me daarop.

Op 1 januari 2025 zijn de eerste 6 (kleinere) pensioenfondsen overgestapt naar het nieuwe pensioenstelsel. Op 1 januari 2026 volgde een grotere groep van 24 pensioenfondsen waaronder ook de wat grotere fondsen zoals het pensioenfonds Zorg en Welzijn, Bouw en Metaal & Techniek (PMT). Tot op heden heeft deze transitie niet tot serieuze problemen geleid. De meeste overige fondsen zullen volgen in 2027. Per 1 januari 2028 moeten alle pensioenregelingen voldoen aan de nieuwe regels.

In het oude stelsel, zoals het middelloonstelsel, werd vaak gedacht dat pensioenen gegarandeerd waren. De angst bestaat nu dat het pensioen in het nieuwe stelsel variabel en dus onzekerder is. De praktijk ligt genuanceerder, want ook binnen het oude stelsel bestonden er geen garanties. Dit bleek de afgelopen jaren al uit de discussie over het wel of niet kunnen indexeren van pensioenen. En in sommige gevallen uit het korten van pensioenen. 

Heb je zelf iets te zeggen over het invaren van je pensioen?

Nee, er bestaat geen individueel instemmingsrecht voor het invaren. Jouw werkgever moet hierover afspraken maken met de vakbond. Je hebt dus alleen indirect iets te zeggen, in de vorm van raadplegingen of stemmingen via een vakbond

Ieder pensioenfonds beschikt nu over één grote pensioenpot. De waarde hiervan wordt verdeeld over de deelnemers: actieve deelnemers, niet-actieve deelnemers en gepensioneerden. De totale pensioenpot wordt herverdeeld onder de deelnemers. Elke deelnemer krijgt uiteindelijk zijn eigen pensioenkapitaal. 

De onder het oude stelsel opgebouwde pensioenrechten worden bij het invaren omgerekend naar een eigen pensioenkapitaal. Dit bedrag wordt vervolgens ingebracht in de nieuwe regeling. Voor actieve deelnemers groeit het eigen pensioenkapitaal verder door de premie die de werkgever betaalt en eventuele eigen bijdrages. De pensioenpot kan uiteraard in waarde stijgen of dalen door winst of verlies op de beleggingsportefeuille. 

Het betreffende pensioenfonds is veprlicht om tijdig te communiceren wat dit persoonlijke pensioenkapitaal na het invaren naar verwachting aan pensioenuitkering gaat opbrengen. Het gaat hier om een prognose, een voorspelling. Het is dus geen garantie. Ook communiceert het pensioenfonds hoe het nieuwe pensioen zich verhoudt ten opzichte van het oude stelsel.

Over het algemeen verwacht men dat de pensioenuitkeringen omhooggaan. Voor de eerste pensioenfondsen die per 1 januari 2025 zijn overgestapt naar het nieuwe stelsel, was dit inderdaad het geval. Ook de pensioenen die per 1 januari 2026 zijn ingevaren, zijn dankzij deze overstap gestegen met gemiddeld 14%. De eerste ervaringen zijn dus positief, al zal pas op langere termijn duidelijk worden hoe het nieuwe stelsel uitpakt.

Tegelijkertijd worden de pensioenuitkeringen onzekerder dan in het oude stelsel. Dat geldt niet alleen voor toekomstige gepensioneerden, maar ook voor mensen die nu al een pensioenuitkering krijgen. De uitkeringen bewegen namelijk mee met de resultaten op de financiële markten en kunnen daardoor sneller stijgen, maar ook dalen. De eerste indrukken zijn dus positief maar pas op langere termijn zal het beeld duidelijker worden.

Voor bepaalde groepen, met name mensen tussen ongeveer tussen 45 en 55 jaar, kan een compensatie noodzakelijk zijn. De overgang naar het nieuwe stelsel kan voor hen namelijk nadelig zijn. Deze compensatie moet worden betaald uit dezelfde beschikbare pensioenpot. Hopelijk heeft het fonds voldoende extra vermogen om deze groep tegemoet te komen.

Tijdige en duidelijke communicatie is een belangrijk onderdeel van de wetgeving. Inmiddels zijn 30 pensioenfondsen overgegaan naar het nieuwe stelsel. Dat betekent dat de deelnemers van deze pensioenfondsen al voor deze datum al geïnformeerd moesten worden over de gevolgen die het invaren van hun pensioen heeft.  

Een belangrijk onderdeel van het invaren van pensioen is de financiële positie van een pensioenfonds. In het huidige stelsel wordt dit dekkingsgraad genoemd. Dit is de verhouding tussen het beschikbaar vermogen en de verplichtingen aan de deelnemers. De dekkingsgraad kan fluctueren en is onder andere afhankelijk van de rentestand en economische ontwikkelingen op het moment dat het pensioen wordt ingevaren.  Voor een soepele overgang naar het nieuwe stelsel is het wenselijk dat de dekkingsgraden de komende jaren stabiel blijven en niet vlak voor het moment van invaren dalen.

Voor de resterende pensioenfondsen wordt pas in 2026 of 2027 het pensioen ingevaren. Tot die tijd hebben ze nog te maken met het huidige stelsel en daarmee ook de dekkingsgraad. Jaarlijks wordt bepaald of de pensioenen kunnen worden geïndexeerd. 

Indexatie van pensioen gaat ten laste van de dekkingsgraad. Sommige pensioenfondsen kiezen er daarom voor om, waar mogelijk, te indexeren. Andere fondsen behouden liever een hogere dekkingsgraad. Deze hogere dekkingsgraad kan op een later moment van invaren gebruikt worden om bepaalde groepen te compenseren of voor het vormen van extra buffers om mogelijke toekomstige tegenvallers op te vangen. 

Het is aan de bestuurders van de pensioenfondsen om een evenwichtige afweging van de belangen te maken. Daarbij wordt gekeken naar de gevolgen op korte, middellange en lange termijn. Zij moeten bepalen waaraan de dekkingsgraad boven de 100% wordt besteed: aan indexatie van de pensioenen tot de overgang naar het nieuwe stelsel, aan compensatie voor de middengroepen, aan vorming van reserves voor toekomstige tegenvallers of toch aan het verhogen van de pensioenaanspraken van alle deelnemers.

Met de overstap van de eerdergenoemde 30 pensioenfondsen zijn al flinke vervolgstappen gezet naar een nieuw pensioenstelsel. We hebben ook gezien dat de financiële gezondheid van een pensioenfonds, uitgedrukt in de dekkingsgraad, een belangrijke factor is bij het invaren van pensioen. De pensioenfondsen die op een later moment overgaan naar het nieuwe stelsel hebben mogelijk een wat langere periode om hun deelnemers op tijd te informeren. Het proces is dus in volle gang en wij volgen met belangstelling de ontwikkelingen bij de overigere pensioenfondsen. 

Benieuwd naar hoe het zit met jouw pensioen? Maak een afspraak met een Preferred Banking adviseur en krijg inzicht in jouw financiële toekomst. 

Of bekijk alle artikelen over geld voor later