Nederlandse bedrijven moeten zich voorbereiden op extreme weersomstandigheden
In Nederland zullen steeds extremere weersomstandigheden opspelen als gevolg van klimaatverandering. Hitte, droogte en hevige regenbuien raken het dagelijkse reilen en zeilen van bedrijven uit alle sectoren. Bij bedrijven uit diverse sectoren veroorzaakt het extreme weer een verlaagde arbeidsproductiviteit, hogere kosten of verloren inkomsten. Bij andere sectoren leidt het juist tot nieuwe klanten aantrekken.
Download het complete rapport
Lees alle feiten en ontwikkelingen in het rapport 'Nederlandse bedrijven moeten zich voorbereiden op extreme weersomstandigheden'.
Hitte, droogte en hevige onweers- of regenbuien raken het dagelijkse reilen en zeilen van Nederlandse bedrijven en zijn op dit moment voelbaar. Extreem weer heeft vaak directe en ingrijpende effecten die grote schade tot gevolg kunnen hebben. Voorbeelden zijn een mislukte oogst door een hevige regenbui of het tijdelijk terugschakelen van datacenters vanwege watertekort. Extreme weersomstandigheden maken bedrijven in veel gevallen kwetsbaar, maar bieden tegelijkertijd soms kansen om nieuwe klanten te winnen. Dit rapport maakt voor bedrijven uit verschillende sectoren de acute gevolgen inzichtelijk van huidige extreme weersomstandigheden in Nederland zoals hitte, droogte en hevige regenval en biedt oplossingen voor deze nieuwe omstandigheden. Nederlandse bedrijven kunnen inzetten op klimaatadaptie, het maken van afspraken in cao’s en het sluiten van verzekeringen om de negatieve effecten te beperken en hun concurrentiepositie te versterken. De gevolgen van extreem weer en daarmee ook de oplossingen verschillen sterk per sector.
Extreem weer heeft ingrijpende effecten op bedrijven
De zomer van 2026 toont aan dat Nederlandse bedrijven kwetsbaar zijn als gevolg van extreem weer en last hebben van omzetderving, hogere kosten en lagere arbeidsproductiviteit. Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KMNI) gaf in juni 2026 voor het eerst in de geschiedenis code rood af voor extreme hitte. Dat leidde er bijvoorbeeld toe dat meerdere festivals afgelast werden. Organisatoren van grote festivals hebben tickets van tienduizenden bezoekers moeten terugbetalen, en daarmee inkomsten misgelopen, terwijl ze wel kosten maakten. Ook leiden de hitte en droogte tot logistieke uitdagingen in het geval van bijvoorbeeld lage waterstanden, waardoor de binnenvaart minder vracht kan vervoeren. Partijen die van die aanvoer afhankelijk zijn, zoals veevoerproducenten of bouwbedrijven, krijgen mogelijk te maken met vertragingen van de geleverde grondstoffen.
Tegelijkertijd profiteren bepaalde sectoren juist van hitte en droogte. Zo steeg de verkoop van ventilatoren, tuinmeubels en zwembadjes in bouwmarkten. De bestedingen in de supermarkten namen ook toe tijdens de hittegolf van juni 2026, volgens onderzoek van ABN AMRO. Ook blijken bioscopen een aantrekkelijke, verkoelende plek waar mensen naar toe vluchten tijdens hitte. Bioscopen draaiden in de zomer van 2026 extra voorstellingen, onder andere om kinderen op te vangen van wie de scholen dicht gingen. Ook voor installatiebedrijven kan de markt voor klimaatadaptieve oplossingen groter worden vanwege de toenemende vraag naar airco’s en warmtepompen. Bedrijven uit bepaalde sectoren zien onder extreem weer dus mogelijkheden om nieuwe klanten of inkomsten binnen te halen.
Extreem weer heeft ook gevolgen voor de inzet van arbeid. Extreme hitte kan leiden tot het gedeeltelijk of volledig schrappen van werkzaamheden, of verlaagde arbeidsproductiviteit. De vuistregel luidt dat de arbeidsproductiviteit vanaf 25 graden Celsius met 2 procent daalt voor elke graad dat de temperatuur toeneemt. Ook kan hitte gezondheidsklachten van werknemers tot gevolg hebben, zeker voor degenen die buiten werken, zich zwaar moeten inspannen of werken in slecht geïsoleerde omgevingen. Volgens TNO worden ruim 350.000 Nederlandse werknemers blootgesteld aan hittestress tijdens hun werk. De werkgever moet volgens de Arbowet wel zorgen voor een veilige werkomgeving vanaf bepaalde temperaturen, door voldoende ventilatie, werkpauzes en zonwering. Maar de Arbowet geeft geen richting over wanneer het te warm is om te werken.
Voor diverse cao’s is op het vlak van heet weer nog een slag te slaan. De cao van de glastuinbouw is hierop een zeldzame uitzondering; in die cao staan wel afspraken over bij welke temperaturen de situatie als onwerkbaar wordt verklaard. In de cao staat bijvoorbeeld dat bij 35 graden Celsius of hoger de werknemer haar gebruikelijke werkzaamheden niet kan verrichten. De bouw en infra heeft een speciale cao over onwerkbaar weer, maar gaat enkel in op wanneer het te koud is om te werken en niet wanneer het te heet is om te werken.
Weer steeds extremer en sectoren nog weinig voorbereid
Uit de verschillende klimaatscenario’s van het KMNI is de gemeenschappelijk factor dat de zomers in Nederland naar verwachting steeds heter en droger worden. Het KNMI laat zien dat het aantal zomerdagen met hoge temperaturen toeneemt, terwijl het aantal dagen met lage temperaturen afneemt. De figuur is opgenomen in dit rapport. Juni 2026 verbrak al een record met een temperatuur van 39,4 graden Celsius in Nederland en vervolgens bleek juli zeer droog en warm. De gemiddelde neerslag in juli was 12 millimeter, terwijl de gemiddelde neerslag in die maand 79 millimeter bedraagt.
Ook augustus begon met hoge temperaturen, waarvoor het KMNI-code geel afgaf. De natuurbranden in Limburg in augustus, als gevolg van de aanhoudende droogte, laat de enorme impact zien die extreem weer heeft op de natuur en ondernemingen zoals campings. Daarnaast zijn ook de oceanen uitzonderlijk warm, volgens de Europese klimaatdienst Copernicus. De kans op zeer veel regen, en dus wateroverlast, neemt toe in het najaar door de warme oceanen.
Toch blijkt uit onderzoek van tijdschrift Nature Communications Earth & Environment uit 2022 dat hoewel de investeringen in klimaatadaptieve maatregelen over het algemeen toenemen, grote sectoren in Europa zoals de industrie en detailhandel te weinig investeren om gewapend te zijn tegen extreem weer. Onderzoekers Usman, Parker en Vallat schatten dat extreem weer miljarden euro’s verlies oplevert in verschillende Europese regio’s. Hun onderzoek richt zich op overstromingen, droogte en hitte. De extreme weersomstandigheden leidden in 2025 tot een daling van de bruto toegevoegde waarde van naar schatting 43 miljard euro. Bruto toegevoegde waarde is in brede zin vergelijkbaar met bruto binnenlands product, maar in dit geval met een andere geografische afbakening.
Daarnaast kunnen Nederlandse bedrijven die opereren binnen lange internationale ketens geraakt worden door extreem weer in andere delen van de wereld. Deze bedrijven zijn vaak afhankelijk van productieprocessen en grondstoffen uit andere landen. Hitte, droogte of wateroverlast aan de andere kant van de wereld kunnen daarom bij Nederlandse bedrijven voelbaar zijn. Zo heeft aanhoudende droogte in Ghana en Ivoorkust tot februari 2024 de wereldwijze cacaoprijs met 280 procent doen stijgen tegen april 2024. Hoewel de wereldwijde effecten van extreem weer voor sommige Nederlandse bedrijven substantieel kunnen zijn, richt dit rapport zich alleen op de gevolgen van extreem weer in Nederland.
Ook binnen de eigen grenzen zijn keteneffecten van extreem weer voelbaar, zeker voor bedrijven die centraler in de productieketen opereren. Zo bracht het Kennisportaal Klimaatadaptatie voor een aantal cruciale bedrijven in kaart wat hun ketenafhankelijkheden zijn binnen de regio Amsterdam. Het blijkt dat als de elektriciteit, telecommunicatie of waterbeheer uitvalt als gevolg van extreem weer, zeer grote keteneffecten kunnen volgen. Vitale sectoren als ziekenhuizen zijn bijvoorbeeld afhankelijk van elektriciteit en telecommunicatie om spoedeisende zorg te kunnen leveren. Ook de industrie blijkt kwetsbaar voor keteneffecten bij extreem weer, mede door de sterke afhankelijkheid van andere sectoren. Voor bedrijven is het van belang dat ze inzicht hebben in de waardeketen en de risico’s bij verschillende toeleveranciers.Chronische en acute effecten grijpen in op sectoren
Binnen klimaatrisico’s wordt onderscheid gemaakt tussen acute en chronische effecten van klimaatverandering. Acute effecten zijn kortstondige, plotselinge gebeurtenissen. Voorbeelden zijn extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval of extreme hitte. Daartegenover staan de chronische effecten die veelal diepgaand en structureel van aard zijn en geleidelijk toenemen. Dit speelt bijvoorbeeld bij langdurige lage waterstanden in rivieren met negatieve gevolgen voor de binnenvaart. Ook bodemdaling, verzilting en zeespiegelstijging vallen hieronder. Chronische veranderingen zorgen voor een structurele, diepgaande verandering in vraag of aanbod. Hierdoor vallen de gevolgen ervan meestal ook buiten de verzekering, omdat er geen sprake is van onvoorziene gebeurtenis, maar van een geleidelijke verandering.
Ondanks dat acute en chronische effecten elk om een andere aanpak vragen, zijn de effecten wel nauw met elkaar verbonden. Door chronische effecten zoals een hogere gemiddelde temperatuur komen acute effecten zoals extreme hitte vaker voor, met als gevolg bijvoorbeeld meer bosbranden. Ook is het belangrijk om regionale dimensies mee te nemen. De effecten van klimaatverandering zijn sterk locatieafhankelijk. Zo kunnen in bepaalde regio’s van Nederland de kans op hagel toenemen, terwijl andere regio’s gevoeliger zijn voor overstromingen, zoals die van de Geul in Valkenburg vijf jaar geleden.
Ook kunnen hitteverschillen groot zijn. Afhankelijk van hoe groen de omgeving is, kan de temperatuur binnen een stad soms bijna 20 graden schelen, laat satellietbeeld zien. Extreem weer vergroot daarmee de ongelijkheid tussen mensen die wel of geen verkoelende omgeving voor zichzelf kunnen realiseren. Daarnaast geldt dat hoe lager de CO₂-uitstoot is van bedrijven en de samenleving, hoe minder ingrijpend de effecten van klimaatverandering op de lange termijn zullen zijn. Ondanks de relevantie van de chronische effecten, gaat dit rapport voornamelijk in op de extreme weersomstandigheden hitte, droogte en hevige regenbuien.
Voorbereiden door adaptatie, afspraken cao’s en verzekeringen
Extreem weer kan leiden tot plotselinge verschuivingen in consumentengedrag, logistiek of productie. Dit vraagt van bedrijven dat ze weerbaar worden voor extreem weer, door het nemen van zogenaamde klimaatadaptieve maatregelen. Zo gaat Eurostar de nieuwe hogesnelheidstreinen zo maken dat deze hittebestendig zijn tot 55 graden Celsius. In het oude model waren deze bestendig tot 45 graden Celsius. Het bedrijf bereidt zich voor op extremere weersomstandigheden en moet dit zeer tijdig doen omdat nieuwe treinen tientallen jaren meegaan. Daarnaast heeft Eurostar hitteplannen om storingen sneller op te lossen en reizigers beter te informeren.
De klimaatadaptieve maatregelen per sector zijn uiteenlopend, zoals te lezen is in de onderstaande analyses per sector. Voorbeelden zijn het klimaatbestendig maken van gebouwen en terreinen door het gebruik van groene daken, het aanleggen van waterbuffers voor extreme regenbuien en droogte of het aanpassen van werkprocessen bij extreme hitte. Bedrijven die investeren in adaptatie kunnen snel reageren op een veranderende vraag, of de effecten van extreem weer beperken zodat deze niet leiden tot uitval van bedrijfsprocessen. Bedrijven die vroegtijdig met adaptieve maatregelen aan de slag gaan, versterken hun concurrentiepositie.
Zoals hierboven genoemd, ontbreken in veel cao’s nog afspraken over wanneer het te heet is om te werken. Werkgevers die in hun cao’s nadrukkelijk afspraken maken over bij welke extreme weersomstandigheden niet gewerkt kan worden, kunnen een beroep doen op het UWV. Deze werkgevers kunnen op basis van een gedegen onderbouwing en onder bepaalde voorwaarden bij het UWV een tijdelijke uitkering voor hun werknemers krijgen. Zonder cao-afspraken zijn werkonderbrekingen voor rekening van de werkgever.
Ook kunnen organisaties een extreem-weerplan opstellen, waarin staat welke stappen worden genomen bij bijvoorbeeld hevige stormen of hittegolven. Zo’n plan bevat onder meer een beschrijving over wie welke verantwoordelijkheid draagt, het opzetten van bijzondere communicatielijnen, het instellen van noodprocedures en het nemen van verdere maatregelen om de continuïteit zoveel mogelijk te waarborgen. Bedrijven die een dergelijk plan hebben, kunnen sneller op extreme weersomstandigheden reageren en de schade hiervan beperken.
Als ondernemer is het belangrijk om te weten welke risico’s extreem weer met zich meebrengt en hoe je schade kunt beperken. Verzekeringen kunnen helpen om de financiële gevolgen van onvoorziene weersschade gedeeltelijk op te vangen, zoals bij schade door overstromingen. Tegelijkertijd kan het bij vooraf aangekondigd extreem weer verstandig zijn om, waar mogelijk, preventieve maatregelen te nemen om schade te voorkomen of beperken.Drempels voor bedrijven
De mogelijkheden van bedrijven om zich aan te passen aan extreem weer kunnen worden beperkt door financiële en economische belemmeringen. Uit een recente analyse van de Nederlandse accountantsvereniging (SRA), waarin de jaarrekeningen van 7.000 bedrijven uit het midden- en kleinbedrijf (mkb) zijn geanalyseerd, blijkt dat deze groep sowieso met alle investeringen zeer afwachtend is vanwege stijgende kosten en onzekere geopolitiek.
Daarnaast kunnen infrastructurele beperkingen de investeringsmogelijkheden van bedrijven beperken. Netcongestie kan bijvoorbeeld investeringen belemmeren in maatregelen die leiden tot een grotere elektriciteitsvraag, zoals aanvullende koeling bij extreme hitte. Eerder onderzoek van ABN AMRO laat zien dat de beschikbare netcapaciteit in het algemeen een beperkende factor kan zijn op het aanpassingsvermogen van bedrijven. Ook regelgeving, langdurige vergunningsprocedures of juist onbekendheid met subsidies kunnen de mogelijkheden en prikkels voor bedrijven beperken. De overheid kan een grote rol spelen door de drempels te verlagen voor bedrijven die willen investeren in adaptieve maatregelen.
Lees verder over de gevolgen van extreem weer voor de sectoren
Dit rapport maakt voor verschillende sectoren inzichtelijk hoe extreme hitte, droogte en regenval in Nederland gevolgen hebben voor bedrijven. Per sector worden voorbeelden aangehaald en oplossingen gegeven.
Lees meer sectoroverstijgende artikelen
Naast de ontwikkelingen en kansen die zich in specifieke sectoren voordoen, zijn er ook volop actuele zaken die effect hebben op alle sectoren. Van klimaatbeleid en verkiezingen tot personeelstekorten en grondstoffenprijzen.
