
Hoge loonkosten dwingen ondernemers tot AI-gebruik
19/11/2026 • 19 minuten lezen
David Bolscher
Jelmer Schreurs
Gerarda Westerhuis
Adrian Collien
Albert Jan Swart
Nehreen Al-Mahmoedi
Martijn Mensonides
Mario Bersem
Ondernemers lijken zich onvoldoende bewust van de impact van AI omdat ze nauwelijks prijsdruk of concurrentie vrezen. De meeste bedrijven die AI gebruiken doen dat op beperkte schaal terwijl de hoge mate van digitale werkzaamheden en de ruime mogelijkheden om robots in te zetten laten zien dat het potentieel groot is. Vooral in sectoren met hoge loonkosten neemt de druk op achterblijvers toe door hogere verwachtingen van klanten, successen van voorlopers en de opkomst van innovatieve startups. Voor daadwerkelijke groei moeten bedrijven zich onderscheiden met innovatieve toepassingen van AI, of door vrijgespeelde tijd in te zetten voor verbetering van de kwaliteit van producten, het verdiepen van relaties en het ontwikkelen van nieuwe activiteiten.
Download het complete rapport
Lees van alle sectoren de prognoses in het rapport: 'Hoge loonkosten dwingen ondernemers tot AI-gebruik'.
De toename van AI-gebruik laat zien dat bedrijven kansen grijpen om efficiënter te werken. Dat is ook nodig gezien het structurele tekort aan personeel en de hoge loonkosten. Ruim de helft van de Europese werkenden gaven dit jaar aan gebruik te maken van AI, zo blijkt uit onderzoek van de Europese Centrale Bank, en dit bespaarde ze doorgaans drie uren per week. Hiermee lijkt het vooral de vraag hoe lang het duurt voordat bedrijven AI effectief in hun processen weten te integreren zodat de productiviteitswinst van de werknemer zichtbare resultaten oplevert. Op dit moment gebruiken bedrijven AI doorgaans slechts op beperkte schaal, vaak nog op experimentele basis.
Bedrijven onderschatten wellicht de impact van AI. Slechts een op de zes bedrijven voorziet prijsdruk of verlies aan marktaandeel door concurrentie of minder klanten vanwege AI, zo blijkt uit een enquête die ABN AMRO heeft uitgezet in samenwerking met marktonderzoeksbureau MWM2. Uit enquêtecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat met name kleinere bedrijven weinig gebruik maken van AI. Hiermee lopen ze mogelijk kansen mis, omdat AI bedrijven in staat stelt om efficiënter te werken en hun marge te verbeteren of hun marktaandeel te vergroten. Bedrijven kunnen namelijk loonkosten besparen door AI te gebruiken voor ondersteunende activiteiten, bij het maken van planningen en in hun kernprocessen.
In alle sectoren is het potentieel van AI groot. In eerste instantie vooral met toepassingen voor digitaal-gerelateerde werkzaamheden. Sectoren met veel digitaal werk zijn de technologie, media en telecom (TMT) en zakelijke dienstverlening, maar ook de bouw en industrie behelzen steeds meer digitaal werk: de gemiddelde werknemer besteedt inmiddels ruim de helft van de tijd achter een beeldscherm. Zelfs in de agrarische- en vrijetijdssector werkt personeel gemiddeld twee uur per dag achter een beeldscherm. Maar ook in sectoren waar relatief veel fysiek werk wordt gedaan, biedt het gebruik van AI aanzienlijke voordelen omdat daarmee machines efficiënter kunnen worden ingezet of zelfs hele fabricageprocessen aan robots kunnen worden overgelaten.
Achterblijvers die nauwelijks AI gebruiken krijgen het op den duur dan ook lastig. Zo verwachten klanten lagere prijzen als een deel van het werk door AI gedaan kan worden. Daarnaast neemt de concurrentie toe van voorlopers of innovatieve startups die dankzij AI lagere prijzen rekenen of betere diensten leveren. Enkele voorlopers kunnen zich onderscheiden door unieke AI-toepassingen te ontwikkelen en te vermarkten om hun marktaandeel te vergroten. De meeste voorlopers vertalen bespaarde tijd naar groei door zich te richten op het verbeteren van de kwaliteit van huidige producten en diensten, het versterken van relaties of het ontwikkelen van nieuwe activiteiten. Enkel het gebruik van AI maakt van voorlopers nog geen winnaars; dat wordt bepaald door hun onderscheidend vermogen op de langere termijn.
Opkomst AI biedt verlichting voor personeelskrapte
De AI-toepassingen die denkwerk van bedrijven uit handen nemen, komen op een goed moment. De krappe arbeidsmarkt remt de groei in sectoren en zet cruciale landelijke opgaven zoals de woningbouw en energietransitie onder druk. De roep van bedrijven voor inzet van werknemers uit het buitenland krijgt weerstand in de samenleving terwijl steeds meer werkenden met pensioen gaan. Bovendien blijft de arbeidsproductiviteit van met name dienstverlenende sectoren achter, zoals de omvangrijke zakelijke dienstverlening, blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB). Juist in de dienstverlening lijkt het potentieel van AI de afhankelijkheid van personeel te verkleinen.
AI werd afgelopen decennia al gebruikt door bedrijven en onderzoekers. Tot voor kort ging het voornamelijk om afgebakende taken waarvoor specifieke AI-modellen moeten worden getraind, zoals het voorspellen van benodigde voorraadniveaus of het herkennen van slijtage van machines in sensordata. De introductie van grote taalmodellen heeft AI breder toegankelijk en toepasbaar gemaakt. Zo’n taalmodel kan uiteenlopende taken uitvoeren op basis van instructies in gewone taal, waardoor consumenten en bedrijven tegen relatief lage kosten documenten kunnen analyseren en codes of teksten kunnen schrijven. Zo ondersteunen de nieuwe AI-toepassingen onder meer programmeurs bij het ontwikkelen van software, advocaten bij het doorzoeken van dossiers, zorgverleners bij het uitwerken van gespreksverslagen, en marketeers bij het maken van social media-content.
In 2025 zette 14 procent van de bedrijven AI in bij administratieve taken, zo blijkt uit een enquête van het CBS. Dergelijke niet-kernactiviteiten kosten volgens een enquête van De Nederlandse Bank (DNB) gemiddeld 20 procent van de werktijd. Zulke activiteiten efficiënter uitvoeren levert een bedrijf dus al behoorlijke besparingen op. Bovendien blijft dan meer tijd over voor werk waarmee bedrijven daadwerkelijk waarde creëren. Het cluster met de sectoren handel, vervoer en horeca heeft overigens met 12 procent van de werktijd het laagste aandeel niet-kernactiviteiten.
Verder gebruikt 12 procent van de bedrijven AI als ondersteuning bij marketing en verkoop in 2025. Het gebruik van AI binnen productie of service ligt dan met 7 procent weer een stuk lager.
Hoge loonkosten dwingen sectoren tot efficiëntie
Vooral sectoren met hoge loonkosten moeten AI-software tijdig toepassen bij digitale werkzaamheden omdat het besparingspotentieel daar het grootste is. Zo neemt de druk toe in de handel, industrie, TMT en zakelijke dienstverlening waar werknemers relatief veel beeldschermuren maken, zoals te zien in figuur 1. Wat relatieve loonkosten betreft staat de zorgsector bovenaan; in 2025 bedroegen die ruim twee derde van de productiewaarde. De druk op de zorg om in hoog tempo te digitaliseren is vooralsnog overigens beperkt vanwege relatief beschermde budgetten, maar dat kan bij toenemende concurrentie tussen zorgaanbieders veranderen. Zodra een aanzienlijk deel van de aanbieders weet te besparen met AI, schrijven achterblijvers rode cijfers.
In sectoren met vooral digitaal werk is het gebruik van AI al breed zichtbaar. Zo werken reclamebureaus door AI sneller en goedkoper. Teksten, beelden en campagnes kosten minder tijd om te maken waardoor opdrachtgevers, die bovendien meer werk zelf kunnen doen dankzij AI, lagere prijzen verwachten. Daardoor zoeken reclamebureaus naar nieuwe verdienmodellen, waarbij de nadruk van losse teksten en beelden verschuift naar strategische advisering en ontwikkeling van sterke campagnes en effectieve mediaplannen. Het combineren van klantgegevens, creatieve inhoud en toegang en kennis tot mediakanalen blijft belangrijk.
Ook bij adviseurs, accountants en advocaten zet AI de tarieven onder druk. Onderzoek, analyses en eerste versies van rapporten, contracten en presentaties kosten minder tijd. Klanten kunnen bovendien meer zelf doen, zoals een jaarrekening voorbereiden of een arbeidscontract aanpassen aan een nieuwe cao. Wettelijke eisen en beroepsregels beperken bij accountants en advocaten hoeveel werk AI kan overnemen. Tot nu toe blijft het effect op de omzet en winstmarge beperkt, al zijn er signalen dat adviesbureaus minder starters zoeken. Op de langere termijn kan het traditionele verdienmodellen ondermijnen, want bedrijven die per uur rekenen, kunnen omzet verliezen als voor een opdracht minder uren kunnen worden gedeclareerd.
AI levert bedrijven niet alleen besparingen op werkzaamheden, maar helpt ook om andere productiemiddelen beter te benutten. In vastgoed kunnen voorspellende modellen gebruikmaken van sensordata en daarmee helpen bij energiebeheer en onderhoud. AI kan daarnaast grote hoeveelheden informatie over financieel-economische ontwikkelingen, gebouwen en vastgoedportefeuilles verwerken om investeringsbeslissingen te ondersteunen. Zo krijgen beleggers bijvoorbeeld een beter beeld van de groeiverschillen tussen diverse gebieden en van de ontwikkeling van klimaatrisico’s in de portefeuille. De economische opbrengst zit dan niet uitsluitend in minder gewerkte uren en lagere gebruikskosten, maar ook in een betere inzet van kapitaal.
Sectoren met fysiek werk veranderen ook door AI
Niet alleen sectoren met digitaal werk worden geraakt, ook kernactiviteiten van sectoren met vooral fysiek werk veranderen. Sensoren en camera’s op de productievloer kunnen data leveren waarmee AI machines en robots kan aansturen en trainen. Figuur 2 laat zien dat het meeste werk niet zo gevarieerd is in sectoren als de agrarische sector, foodsector, handel, logistiek en vrijetijdssector. In deze sectoren kan robotisering vooral bij werkzaamheden met weinig variatie een deel van het werk uit handen nemen. Persoonlijk contact blijft echter bij bepaalde werkzaamheden belangrijk, bijvoorbeeld in de vrijetijdssector.
In de voedingsmiddelenindustrie is robotisering tot op heden lastig, omdat producten zoals fruit vaak te kwetsbaar zijn en de diversiteit van karkassen te groot voor mechanische behandeling. De sector is daarom nog sterk afhankelijk van inzet van goedkope arbeidskrachten uit het buitenland. AI maakt het echter nu mogelijk om ook deze processen wel degelijk deels te automatiseren waardoor arbeid kan worden bespaard. Bovendien ondersteunt AI bij een betere benutting van grondstoffen door snijverlies tijdens het productieproces te minimaliseren en kwaliteitscontroles te verbeteren. De mogelijkheden nemen toe door zogeheten vision-language-actionmodellen (VLA’s), waarmee robots kennis uit grote hoeveelheden tekst en beeldmateriaal kunnen toepassen op fysieke taken. Hierdoor worden robots flexibeler inzetbaar; zij kunnen beter omgaan met onbekende objecten en veranderende omstandigheden, zonder voor iedere situatie afzonderlijk te hoeven worden getraind.
AI en vergaande robotisering veranderen ook het fysieke werk in de transportsector. Vooral in magazijnen en distributiecentra nemen machines steeds meer werkzaamheden over. Met camera’s en sensoren kunnen robots goederen herkennen, sorteren, verplaatsen en laden. Voorbeelden zijn autonome heftrucks en AMR’s (Autonomous Mobile Robots), robots die zelfstandig navigeren en taken uitvoeren zonder directe menselijke aansturing. Uit het Supply Chain Report 2026 van Reichelt Elektronik blijkt dat 27 procent van de ondervraagde Nederlandse bedrijven robots of automatisch geleide voertuigen gebruikt in het magazijn of de logistiek. Fysiek werk verandert geleidelijk, waardoor mens en machine steeds vaker naast elkaar werken.
In sectoren waarin fysieke activa, zoals machines, een grote rol spelen, zoals de industrie en de landbouw, kan AI worden ingezet voor een meer efficiënte inzet van deze machines. Zo werken veel fabrieken al met AI om bijvoorbeeld machines voor metaalbewerking te programmeren en fouten in de code op te sporen voordat de productie van start gaat. De afkeur van producten kan daardoor worden verminderd. Ook is het mogelijk dat het programmeren van de machines minder tijd kost, waardoor het eenvoudiger wordt vooruit te werken en bijvoorbeeld nachtelijke productie overdag al in te plannen, zodat de machines meer uren per etmaal kunnen draaien, ook als het personeel al naar huis is.
AI wordt ook ingezet voor ‘predictive maintenance’: door machines en productielijnen uit te rusten met sensoren, kunnen op basis van data afwijkingen vroegtijdig worden opgespoord. Een algoritme kan voorspellen wanneer een productielijn zou kunnen stilvallen, zodat de fabriek voortijdig kan ingrijpen en onderhoud kan plegen voordat zich een storing voordoet. Daarbij wordt vaak gebruik gemaakt van een zogeheten digital twin, een virtuele kopie van de fysieke productielijn, waarin processen en afwijkingen worden gevisualiseerd en voorzien van indicatoren, op basis van de metingen van sensoren. Chipmachinefabrikant ASML ging een strategische samenwerking aan met de Franse AI-startup Mistral, onder andere om het ontwerp van nieuwe machines te verbeteren. Ook in landbouwmachines wordt AI steeds vaker toegepast. Zo maken producten van melkrobotfabrikant Lely gebruik van AI om de gezondheid van koeien te monitoren en de boer meteen te waarschuwen bij afwijkende signalen.
Gebruik AI neemt toe in alle sectoren
De nieuwe generatie AI-modellen en daarop ontwikkelde toepassingen vinden steeds beter hun weg naar Nederlandse bedrijven. Waar in 2024 slechts een kwart van de ondernemers met meer dan tien werknemers gebruikmaakte van zulke toepassingen, is het gebruik in 2025 volgens het CBS toegenomen tot een derde. Bedrijven gebruikten in 2025 AI vooral voor tekstanalyse (22 procent), tekstgeneratie (16 procent) en het genereren van beeld en geluid (14 procent). Over alle sectoren heeft 10 procent van de bedrijven AI overwogen maar bewust niet gebruikt vooral vanwege gebrek aan ervaring. Het gros van de bedrijven is dus überhaupt nog niet bewust bezig met AI.
Hoewel de meeste Nederlandse bedrijven AI nog niet bewust overwogen hebben, ligt het gebruik in alle sectoren hoger dan gemiddeld in alle Europese landen. Cijfers van Eurostat laten zien dat het AI-gebruik onder Nederlandse bedrijven gemiddeld ongeveer 10 procentpunt hoger ligt dan gemiddeld in Europa, waarmee Nederland tot de Europese kopgroep behoort, zie figuur 4. De hoge score van het Nederlandse bedrijfsleven is niet verrassend. Zo blijkt uit de index van het Internationale Monetair Fonds (IMF) dat Nederland beschikt over een sterke digitale infrastructuur en ruime digitale vaardigheden. Bovendien zijn de relatief hoge loonkosten en het grote tekort aan personeel belangrijke prikkels om te zoeken naar manieren om efficiënter te werken.
De sterke positie van Nederland biedt perspectief voor het concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven in andere Europese landen. Bedrijven kunnen met AI schaalvoordelen creëren voor uitbreiding. Daarnaast stuiten ze eerder op nieuwe verdienmodellen die met behulp van AI mogelijk worden. De voorsprong in Europa maakt het ook aannemelijk dat de gevolgen van AI eerder merkbaar zijn in Nederland, wat de druk op binnenlandse achterblijvers vergroot.
Adoptie en innovatie veranderen dynamiek in sectoren
In alle sectoren is het gebruik van AI aan een opmars begonnen waarbij de verschillen tussen kleine en grote bedrijven fors zijn. Zo blijkt uit de enquête van het CBS dat van de bedrijven in 2025 met tien tot vijftig werkzame personen slechts 28 procent AI gebruikt, terwijl dat onder bedrijven met meer dan 250 personen al 67 procent bedraagt.
In bepaalde sectoren is het verschil groter. Zo gebruikt in de bouw slechts 16 procent van de kleinere bedrijven AI en wel 73 procent van de grotere bedrijven. In de sectoren waar AI meer gebruikt wordt, zijn de verschillen juist kleiner; zo gebruikt in de TMT 67 procent van de kleine bedrijven AI ten opzichte van 89 procent van de grote bedrijven. Dit verschil is bovendien een stuk kleiner geworden: in 2023 was het verschil tussen kleine en grote bedrijven in de TMT nog 34 ten opzichte van 66 procent. Kleine bedrijven werken dus aan een inhaalslag.
Dat kleine bedrijven achterlopen heeft mogelijk gevolgen voor hun concurrentievermogen. Grote bedrijven hebben meer middelen om in nieuwe technologie te investeren om de voordelen hiervan vervolgens beter uit te buiten. Toch kunnen ook kleine bedrijven die wel AI weten te gebruiken gemakkelijk de voordelen ervan plukken door op arbeid te besparen, uitbestede werkzaamheden zelf uit te voeren of nieuwe activiteiten op te pakken. Bedrijven die structureel achterlopen, klein en groot, lopen het risico om marktaandeel kwijt te raken aan bestaande concurrenten en nieuwkomers. Wat die laatste groep betreft: startups die gebruikmaken van de technologie worden in het ontwikkelen van innovaties niet beperkt door logge systemen en oude werkwijzen.
Risico’s maken bedrijven voorzichtig
De meeste bedrijven gebruiken AI nog in een verkennende fase. Ze gebruiken AI vooral voor pilots of experimenten, of op een beperkte schaal incidenteel of in enkele teams. Slechts 15 procent gebruikt AI meer structureel, zo blijkt uit een enquête die ABN AMRO heeft uitgezet in samenwerking met marktonderzoeksbureau MWM2. Een aanzienlijk deel van de bedrijven vreest dan ook voor de risico’s van AI voor hun organisatie. Vooral het vertrouwen in veiligheid en objectiviteit laat te wensen over. Zo zegt bijna een derde van de bedrijven te vrezen voor risico’s als het onbedoeld delen van vertrouwelijke informatie via AI-tools, het nemen van verkeerde beslissingen als gevolg van onbetrouwbare output en een toename van cyberdreigingen door AI.
Uit het onderzoek blijkt dat bedrijven zich in mindere mate zorgen maken over hun concurrentievermogen met de opkomst van AI. Zo geeft slechts 16 procent van de bedrijven aan dat ze prijsdruk of omzetverlies vrezen doordat klanten meer zelf kunnen met AI, en slechts 16 procent vreest verlies van onderscheidend vermogen door toenemende AI-gedreven concurrentie. De verschillen tussen sectoren zijn hier klein. Dat kan betekenen dat ondernemers de mate van disruptie onderschatten.
Onderscheidend vermogen kroont voorlopers tot winnaars
Enkel het gebruik van AI levert bedrijven op termijn niet een concurrentievoordeel op. Met de sterke opmars kan gebruik van generieke AI-toepassingen uiteindelijk gemeengoed worden waarbij marges verdampen door prijsdruk. Bedrijven die ervaring opdoen en tijd vrijspelen moeten hun onderscheidend vermogen versterken als AI breed gebruikt wordt in hun sector. Waar prijsdruk plaatsvindt moeten ondernemers strategisch kiezen voor uitbreiding, kwaliteit of innovatie. Daarnaast kunnen bedrijven zich specialiseren in een bepaalde nichemarkt.
In alle sectoren is het voor bepaalde bedrijven interessant om in te zetten op schaalvergroting met unieke AI-toepassingen. Dat is vooral het geval in bepaalde branches die voorheen arbeidsintensief waren zoals de juridische dienstverlening. Zo investeert advocatenkantoor A&O Shearman een aanzienlijk deel van zijn tijd en geld in AI in een poging juridische AI-tools op de markt te brengen, zoals blijkt uit een artikel in Het Financieele Dagblad. In 2023 heeft het kantoor samen met Microsoft en startup Harvey een AI-tool ontwikkeld genaamd ContractMatrix waarmee bedrijfsjuristen sneller contracten kunnen opstellen, beoordelen en aanpassen. Die tool levert de verschillende eigenaren gezamenlijk al tientallen miljoenen dollars aan omzet per jaar op.
Het op deze manier inzetten van AI om schaalvoordelen te bereiken vergt forse investeringen in digitalisering. Daar zijn niet alle bedrijven toe in staat. In figuur 6 is te zien dat investeringen in digitalisering en innovatie over de periode 2019 tot 2024 vooral fors zijn in sectoren met hoge loonkosten zoals de zakelijke dienstverlening (+54%), TMT (+46%), handel (+31%), industrie (+29%) en in de zorg (+25%). Bedrijven die zich kunnen onderscheiden met ontwikkeling van specifieke toepassingen zijn in staat om hun marktaandeel te vergroten en zijn minder kwetsbaar voor prijsdruk.
Hoewel het voor kleinere bedrijven moeilijk lijkt om zinvol in te zetten op digitale innovatie, kan schijn bedriegen. Een succesvol voorbeeld is Netflix dat zich van verhuurder van dvd's ontwikkelde tot techbedrijf en later ook mediaproducent. Het bedrijf begon in 1997 door dvd’s bij mensen thuis te bezorgen, introduceerde in 2007 online-streamingsdiensten en maakte in 2013 een grote eigen dramaserie genaamd House of Cards. Netflix levert nog steeds films en series op tijdelijke basis aan de klant. De distributie is in die jaren radicaal getransformeerd door de brede beschikbaarheid van snel internet en de opkomst van streaming. Ook het verdienmodel veranderde sterk, van betaling per film of serie naar een abonnement op een uitgebreide catalogus aan videocontent. Bedrijven kennen bij uitstek de behoefte van hun klanten waarmee ze hun voordeel kunnen doen bij het ontwikkelen van nieuwe activiteiten.
Innovatie is niet de enige weg naar onderscheidend vermogen: de meeste bedrijven doen er goed aan om met AI tijd vrij te spelen voor hun reguliere werk te verbeteren en te veranderen. Zo zetten ondernemers die druk ervaren in de TMT en zakelijke dienstverlening al in op het verhogen van de kwaliteit en nieuwe activiteiten. Dat is het idee achter het ‘kofferprincipe’: de koffer gaat altijd vol mee. Zo vullen kenniswerkers ook de tijd die AI vrijmaakt. Ze pakken andere taken op, behandelen meer vragen of verbeteren hun werk. Ze krijgen bijvoorbeeld meer tijd om analyses te verdiepen, uitkomsten te controleren en klanten te begeleiden. Controlerende accountants vinden bijvoorbeeld meer fouten met behulp van AI, maar aanpassingen moeten vervolgens met de hand worden gedaan.
In consumentensectoren kunnen bedrijven hun vrijgespeelde tijd inzetten voor het verhogen van de kwaliteit en het versterken van de relatie met klanten. Zo besparen restaurants dankzij AI tijd met planning en inkoop, en kunnen zich daardoor vooral richten op hun gasten. Webshops kunnen hun productinformatie en levertijd verbeteren, terwijl de winkelstraat inzet op een persoonlijke benadering. Op die manier verbeteren bedrijven dankzij AI vooral de klanttevredenheid. Ook in de zorgsector leiden tijdsbesparingen bij verslaglegging of het stellen van diagnoses tot meer tijd voor de patiënt. Bovendien maakt een bedrijf zich met slim gebruik van AI een aantrekkelijke werkgever.
Nederlandse economie: Vaart houden bij tegenwind
De Nederlandse economie presteert in 2026 beter dan verwacht, ondanks hogere energieprijzen, oplopende inflatie, hittegolven, lage waterstanden in de Rijn en geopolitieke onzekerheid. De Nederlandse economie profiteert van de wereldwijde AI-hausse, maar ook binnenlandse bestedingen dragen de groei. De onderliggende fundamenten van de economie zijn stevig. Huishoudens en bedrijven hebben financiële buffers opgebouwd, de arbeidsmarkt is krap en de overheid ondersteunt de groei. Vooruitkijkend verwachten we dat de groei aanhoudt, maar in een lager tempo. De hogere energieprijzen zullen geleidelijk sterker doorwerken in de economie en de koopkracht drukken, de woningmarkt koelt af en hogere rentes zullen doorgang vinden naar de reële economie. Desondanks biedt de veerkrachtige groei een sterke basis. Al met al verwachten we dat de groei in 2026 uitkomt op 1,8 procent en in 2027 ietwat afzwakt naar 1,5 procent, om in 2028 onder trend te blijven op 1,4 procent.
De inflatie loopt op. Rond de jaarwisseling denken we dat de inflatie boven de 4 procent uit gaat komen, vooral door hogere brandstofprijzen. De gevolgen op de energierekening van huishoudens zijn op de korte termijn relatief beperkt, omdat veel huishoudens een vast contract hebben. Ook de prijzen van industriële goederen lopen licht op door de energiekosten en de AI-hausse. De voedingsinflatie is de afgelopen maanden afgenomen en werd zelfs negatief, maar de onderliggende druk neemt toe. Toch verwachten we dat hogere energieprijzen minder sterk doorwerken in het bredere inflatiemandje dan tijdens de vorige energiecrisis. Al met al verwachten we een inflatie van 3,2 procent in 2026, 3,2 procent in 2027 en 2,5 procent in 2028.
De hogere inflatie leidt tot een reactie van de Europese Centrale Bank (ECB). De ECB heeft inmiddels de rente weer twee keer verhoogd en zal dit naar verwachting nog twee keer doen, tot de rente 3 procent bedraagt begin 2027. Hiermee worden de financieringskosten hoger, wat de economische groei kan afremmen.
Ondanks de oplopende inflatie en pessimisme blijven de consumentenbestedingen sterk. Factoren als loongroei, pensioenindexatie en de lage werkloosheid bieden steun. Daarentegen zal de hogere (voedings)inflatie in 2027 het pessimisme naar verwachting wat voeden en de consumptie afremmen. Ook de afkoeling op de woningmarkt en de hogere rentes zullen de bestedingen wat drukken. Per saldo verwachten we dat de groei van de consumentenbestedingen doorzet, zij het in een lager tempo.
Extern heeft de Nederlandse economie in 2026 geprofiteerd van de wereldwijde AI-boom. Het IMF rapporteerde recent dat Nederland een belangrijke netto-exporteur is van AI-gerelateerde hardware, zoals halfgeleiders en machines voor chipproductie. Hoewel de groei van de AI-investeringen in 2027 naar verwachting vertraagt, blijft het investeringsniveau hoog. Daarmee blijft de AI-boom de Nederlandse economie ondersteunen.
Voor meer achtergrond, zie onze recente Nederland outlook.
Geschreven door Aggie van Huisseling en Jan-Paul van de Kerke, ABN AMRO macro-economen van het Economisch Bureau.
Sectorprognoses
De directe invloed van AI op volumegroei blijft voor de meeste sectoren volgend jaar beperkt. De Nederlandse economie groeit, maar de stemming wordt gedrukt door stijgende kosten en geopolitieke onzekerheid. De industrie weet overigens wel direct van de snelle technologische ontwikkelingen te profiteren. De stormachtige groei van investeringen in AI-technologie zorgt voor een sterke vraag naar geavanceerde chips en daarmee naar de machines waarmee deze worden geproduceerd. Daarvan profiteert Nederland, onder andere dankzij chipmachinefabrikanten waaronder marktleider ASML en zijn omvangrijke netwerk van hoogtechnologische toeleveranciers. Ook de TMT-sector profiteert naar verwachting met een groei van 4,5 procent in 2027 en 2028.
Dit jaar levert de halfgeleidersector dus een belangrijke bijdrage aan de groei van de Nederlandse economie. De industrie groeit in 2027 naar verwachting met 3,5 procent, hoewel de risico’s toenemen. Door de oorlog met Iran zijn energieprijzen en rentes gestegen, wat de vraag naar Nederlandse industriële producten zou kunnen drukken. Ook de schaarste aan chips en elektronische componenten kan de groei van de industrie belemmeren. Toch blijft het beeld per saldo positief. Zo profiteert de industrie niet alleen van AI-investeringen, maar ook van toenemende defensie-uitgaven, investeringen in infrastructuur, zoals wegen en het elektriciteitsnet, en een groeiende vraag naar bouwmaterialen voor woningen. Daar staat tegenover dat energie-intensieve industrietakken zoals de chemie last blijven houden van de hoge energieprijzen en nettarieven.
Naast de industrie en TMT-sector groeit de zorgsector volgend jaar naar verwachting ook stevig, met 2,5 procent. De groei is vooral gedreven door ruimere overheidsbudgetten vanwege geschrapte bezuinigingen. De voedingsmiddelenindustrie (0 procent), retail (1 procent), transportsector (1,5 procent) en zakelijke dienstverlening (1,5 procent) groeien volgend jaar naar verwachting niet of in beperkte mate. Terwijl de agrarische sector krimpt met 0,5 procent.
In de leisuresector is het beeld duidelijk minder gunstig. Ondanks stijgende koopkracht dit jaar en hoge baanzekerheid blijven consumenten kritisch op hun leisurebestedingen. Prijs en kwaliteit worden nadrukkelijker tegen elkaar afgewogen. Voor de gehele leisuresector verwachten we in 2026 een krimp van 1 procent en stagnatie in 2027. De marges in de horeca staan onder druk door hoge kosten van personeel, energie en inkoop. Hoewel de reisbranche groeit, is deze gevoelig voor geopolitieke onzekerheid en hogere energiekosten. Ondernemers kunnen deze kosten niet altijd volledig doorberekenen zonder gasten te verliezen. Daardoor kan de omzet in euro’s nog stijgen, terwijl volumes en winstmarges afnemen.
Ook de rente vormt opnieuw een duidelijke scheidslijn tussen sectoren. De Europese Centrale Bank verhoogde in september de depositorente met 25 basispunten naar 2,5 procent, omdat de inflatie langer boven de doelstelling blijft. Daarmee is het vooruitzicht van snel dalende financieringskosten naar de achtergrond verdwenen. Voor de bouw betekent dit dat nieuwe projecten moeilijker rond te rekenen zijn. Hogere bouwfinancieringskosten komen boven op dure materialen, stijgende lonen, personeelstekorten en netcongestie. Bouwbedrijven lopen meer risico dat opdrachtgevers projecten op de lange baan schuiven. De goed gevulde pijplijn van gestarte woningbouwprojecten en volle orderboeken bieden echter tegenwicht. Hierdoor kan de sector de gevolgen van de hogere rente voorlopig opvangen.
In het vastgoed werkt de rente nog directer door. Herfinanciering wordt duurder, vereiste rendementen lopen op en nieuwe ontwikkelingen komen sneller onder druk. Vooral panden op minder aantrekkelijke locaties, met een hoog energieverbruik of een onzekere huurstroom zijn kwetsbaar. Goede huurwoningen, moderne kantoren en logistiek vastgoed op aantrekkelijke locaties blijven relatief gewild. De markt als geheel blijft stabiel, terwijl de tweedeling verder toeneemt.
Meer informatie
Lees van alle sectoren de prognoses in het rapport: 'Hoge loonkosten dwingen ondernemers tot AI-gebruik'.
Een stapje voor met onze sectorexpertise
Voor elke ondernemer is het belangrijk om te weten wat er nu speelt, maar vooral wat er komen gaat. Baseer beslissingen op de ontwikkelingen en trends in de sector. Onze sectorexperts weten wat er speelt. Zie waar de kansen liggen. Nét dat stapje voor.