Met gedeelde batterij kan piek worden afgevlakt

“Het Kempisch Ondernemers Platform (KOP) is een stichting die is opgericht door vijf ondernemersverenigingen in de Kempen: Valkenswaard, Bladel, Eersel, Reusel-De Mierden en Bergeijk. In totaal hebben we zo’n twaalf industrieterreinen met ongeveer 800 aangesloten bedrijven. Mijn rol is die van aanjager om netcongestie te verminderen: ik ga in gesprek met bedrijven, met Enexis, en met gemeenten, en breng de problematiek en oplossingsrichtingen in kaart.

KOP helpt de bedrijventerreinen waar de druk het grootst is. In Bergeijk begon KOP vier jaar terug met een verkenning toen duidelijk werd dat aansluitingstekorten zouden ontstaan. Dat leidde tot concrete implementaties en de oprichting van een lokale energiehub, De Waterlaat, als organisatorisch vehikel om samenwerking te structureren.”

“De agenda stel ik als procesregisseur voor; die gaat vervolgens naar het bestuur van KOP dat bestaat uit ondernemers en naar de Raad van Toezicht. Wat betreft financiering: KOP rekent op contributies van leden, maar die dekking is niet voldoende voor het werk aan netcongestie. Daarom vraag ik aanvullende subsidies aan bij gemeenten en de Metropoolregio Eindhoven (MRE). Voor de grotere regionale aanpak doe ik dat via OP-Zuid, dat steunt op financiering vanuit de Europese Unie en de provincie Noord-Brabant. Het lopende programma heeft een omvang van ongeveer 2 miljoen euro, bedoeld voor softwareontwikkeling, hardware-investeringen, testopstellingen en onderwijsonderzoek. En uit deze potjes worden ik en anderen betaald.”

“Er zijn twee GTO-trajecten in ontwikkeling. In Hapert in de gemeente Bladel draait een voorlopige GTO met vijf bedrijven; daar komen zeven bedrijven bij, dus twaalf op korte termijn. Op dat terrein zitten in totaal zo’n veertig bedrijven, circa twintig daarvan zijn geïnteresseerd om later aan te haken. Belangrijk: de deelnemers in Hapert zitten op hetzelfde onderstation en hetzelfde veld, precies zoals een GTO bedoeld is.

Voor Bergeijk ligt de concept-GTO klaar; hardware en software zijn daar al geïmplementeerd en draaien. Hier gaat het om veertien aansluitingen in de eerste tranche. We willen in Bergeijk twee hubs uitrollen, elk op een eigen veld, op twee verschillende onderstations. Zo blijft de set deelnemers per hub op hetzelfde stroomveld aangesloten, conform de GTO-gedachte. Inmiddels staan nog twee à drie extra hubs en GTO’s in de startblokken, op drie onderstations. De energiehub De Waterlaat fungeert als overkoepelend platform om deze deelhubs in de toekomst te organiseren en te laten samenwerken.”

“Bij Hapert is in de voorlopige GTO geregeld dat bedrijven gezamenlijk ongeveer 30 tot 40 procent van hun individueel geplande vermogen teruggeven. Zij houden dus grofweg 60 tot 70 procent van hun oorspronkelijke opgetelde contractcapaciteit over.

Wat betreft Bergeijk loopt de discussie nog. Enexis zette in op 30 à 34 procent teruggeven, maar wij vinden dat op die plek te veel. Daar werken die aantallen niet. Vanwege een vergelijkbaar vermogensprofiel ligt de gezamenlijke piek van de groep nauwelijks lager dan de som der individuele pieken; dat rechtvaardigt een gematigder reductie. We willen best wat teruggeven, maar dan wel zodanig dat de bedrijven niet in de problemen komen. Door groei van de betrokken bedrijven wordt naar verwachting bijna het gehele gecontracteerde vermogen in de komende drie jaar gebruikt.”

“Het gaat bij ons om kosten en prikkels: met het inleveren van capaciteit dalen de netwerkkosten weliswaar evenredig. Maar voor veel bedrijven is dat een financieel beperkt voordeel. Zonder extra incentives is de bereidheid om veel in te leveren laag. Sommige ondernemers zijn bovendien huiverig: wie jaren terug vrijwillig inleverde, kon later niet meer terug naar het oude niveau toen hij groei nodig had ondanks eerdere toezeggingen. Dat voedt wantrouwen. Als bedrijven beperkt worden in hun groei is teruggeven van capaciteit geen optie. Plannen voor verduurzaming worden niet uitgevoerd als er onvoldoende vermogen ter beschikking staat.

Met 10 procent inleveren is de dialoog met bedrijven vaak wel te voeren; maar zoals bij Bergeijk: rond de 30-35 procent is onmogelijk. We pakken het nu anders aan door gezamenlijk in batterijen en zonnepanelen te investeren. Stel dat de groep nu gezamenlijk 2,8 MW contracteert: zonder batterij zit je direct aan je grens, maar met een gedeelde batterij van zeg 1 MW met een diepte van een paar uur kun je pieken afvlakken en toch groeien. In 2024 is een batterij geplaatst bij Lemmens Metaalbewerking, een van de aangesloten bedrijven.”

“Voor de pilotsituatie in Hapert is nog geen verzekering afgesloten, het betreft een proefproject. Voor Bergeijk heeft KOP met Enexis een drietrapsraket voorbereid rondom aansprakelijkheid en verzekering. We richten een coöperatie op die namens de groep het contract met Enexis sluit voor het groepsvermogen. De coöperatie sluit een schadeverzekering af die directe (en beperkt indirecte) schade op het net gemaximeerd dekt. De bedrijven worden mede-polishouders. Daarmee voorkom je dat elke individuele ondernemer rechtstreeks en onbeperkt wordt aangesproken.

Er ligt een offerte van een consortium onder leiding van Rabobank en er zijn signalen dat Achmea en Nationale Nederlanden vergelijkbare polissen aanbieden. In de praktijk komen grote overschrijdingen zelden voor, maar de verzekering moet er wel zijn, zeker op middenspanning (10 kV), waar potentiële schades snel richting 1 miljoen euro kunnen lopen bij ernstige storingen in stations.”

“Wat betreft de velden en de hubs: De regel bij GTO’s is dat alle deelnemende bedrijven op hetzelfde stroomveld zijn aangesloten; dat borgt de gezamenlijke sturing en maakt afspraken helder. In Bergeijk is samenwerken over verschillende velden technisch al aangetoond, maar juridisch en operationeel is dat nog niet in een logische structuur te gieten die bij Enexis door de ‘poort’ kan. Daarom zet KOP stap voor stap in op meerdere hubs, elk per veld, onder de paraplu van De Waterlaat.

Parallel onderzoekt men hoe samenwerking veld-overstijgend kan worden vormgegeven zonder de veiligheid of netbelasting te schaden. We denken ook dat er op de onderstations wellicht extra ruimte kan worden gevonden. Daarom starten we samen met Enexis en Avans Hogeschool een onderzoek naar de belasting van álle onderstations in Bergeijk en de effecten van hubs en GTO’s op belastingen van transformatoren en onderstations (temperaturen), marges en ruimte op het net. Doel: aantonen dat gestructureerde groepssturing netmarges kan verruimen en zo extra aansluitcapaciteit kan vrijspelen voor groei en verduurzaming.”

Lees meer over de economische ontwikkelingen in de energiesector in het rapport 'Netcongestie: Op zoek naar de grens'.

Lees verder in de energiesector

De energiesector is sterk in beweging nu de energietransitie steeds meer vaart krijgt. ABN AMRO wil een leidende rol spelen in het versnellen van de energietransitie, die bol staat van de kansen én obstakels.

Bekijk alle artikelen