Door stijgende energieprijzen zullen de gevolgen van het conflict in Iran met name via hogere transportkosten en hogere bouwmaterialenprijzen voelbaar worden. De directe impact op de fysieke beschikbaarheid van gangbare bouwmaterialen in Nederland is daarentegen beperkt, omdat grondstoffen zoals hout en staal grotendeels uit andere regio’s komen, zoals Scandinavië, Noord-Amerika en Europa.
Schaarse netcapaciteit en aansluitstop voor woningen
Vandaag dient zich een andere kwetsbaarheid aan: schaarse netcapaciteit. Vanaf juli dit jaar komen woningbouwprojecten op een wachtlijst volgens het nieuwe prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). TenneT kondigde zelfs aan dat in Flevoland, Gelderland en Utrecht (FGU-regio) een tijdelijke aansluitstop voor nieuwe woningen dreigt. De kritische knelpunten bij Utrecht worden pas rond 2035 opgelost, wanneer nieuwe elektriciteitsstations zijn gebouwd.
Wat het nabije verleden de sector leert
Om de effecten van de lopende spanningen beter te duiden, is een terugblik op 2022 relevant. Naar aanleiding van de Russische inval in Oekraïne op 24 februari reageerden de energiemarkten sterk, wat ook prijsstijgingen van energie-intensieve bouwmaterialen veroorzaakte. De gemiddelde afzetprijzen van bouwmaterialen namen hierdoor in 2022 jaar-op-jaar toe met 14 procent. Dit effect was echter vrij beperkt wanneer dit wordt afgezet tegen de stijging van de verbruiksprijzen van elektriciteit, gas, stroom en warmte van 143 procent in dezelfde periode. Wel zette de stijging van bouwmateriaalprijzen in 2023 door met 18 procent, terwijl energieprijzen in dat jaar weer daalden.
Mocht het conflict rondom Iran meerdere maanden aanhouden, dan ondervindt de bouwsector hiervan aanzienlijke effecten omdat zowel energie- als bouwkosten dan voor langere tijd hoger zullen zijn. Als het conflict snel wordt beëindigd, blijft de impact weliswaar merkbaar, maar is deze meer beperkt.
Aannemers voelen als eerste de impact
Het effect van het gewapend conflict in het Midden-Oosten op de bouw verschilt per branche. Bouwers voelen de effecten van gestegen bouwmaterialenprijzen vaak direct omdat zij vanwege vaste prijsafspraken met hun opdrachtgevers een stijging van de projectkosten niet direct door kunnen berekenen. Daarnaast kunnen bouwers op termijn vraageffecten ondervinden, doordat hun opdrachtgevers projecten uitstellen. Vooral de utiliteitsbouw is hier gevoelig voor, omdat ondernemingen in de industrie en logistiek bij onrust terughoudend zijn met het doen van grote investeringen. De woningbouw en de grond-, weg- en waterbouw zijn minder kwetsbaar, gezien de aanhoudende woningtekorten en de grote bouwopgave voor defensie.
Wisselend effect op de toeleveringsketen
Producenten van bouwmaterialen kunnen gestegen energie- en grondstoffenprijzen meestal maar voor een deel direct doorberekenen aan bouwbedrijven, wat hun marge kan drukken. Dit effect verschilt echter sterk per bedrijf en is afhankelijk van de productmix en -diversificatie, contractvorm en -duur en marktmacht. Groothandelaren in hout- en bouwmaterialen kunnen relatief hard worden geraakt. Brancheorganisatie Hibin waarschuwde in het najaar van 2025 al voor aanhoudende margedruk, ondanks sterke omzetgroei. De bouwgroothandel is sterk afhankelijk van hoge afzetvolumes en gevoelig voor transportkosten, waardoor al snel verdere margedruk op de loer ligt.
Risico van uitstel voor architecte en ingenieurs
Architecten en ingenieurs kunnen op de kortere termijn indirect geraakt worden door prijsdruk, wanneer opdrachtgevers projecten uitstellen. Naarmate het conflict langer aan zou houden, wordt dit effect versterkt. Veel architectenkantoren zijn afhankelijk van opdrachten in de woningmarkt en kunnen een krimpende projectpijplijn niet eenvoudig opvangen door bij andere branches in de bouw snel opdrachten binnen te halen. De orderboeken van ingenieurs zijn doorgaans beter gediversifieerd. Zij kunnen doorgaans gemakkelijk uitwijken naar projecten die gerelateerd zijn aan klimaatadaptatie, energietransitie en infrastructuur.
Zowel uitdagingen als kansen voor installateurs
Terwijl installateurs direct te kampen hebben met gestegen prijzen van brandstoffen en elektriciteit voor hun vervoer, kunnen ze tegelijk profiteren van onzekerheid rondom energiekosten. Zij bieden namelijk oplossingen voor energiebesparing en verduurzaming. Ook verhuurders van bouwmachines profiteren doorgaans, doordat bouwers in tijden van crisis terughoudend zijn met het doen van grote investeringen en dan liever kiezen voor flexibiliteit door middel van inhuur van bouwmachines.
Ga in gesprek met opdrachtgevers
Ten aanzien van stijgende energie- en bouwmateriaalprijzen adviseren we opdrachtgevers en ketenpartijen om actief het gesprek te voeren over toenemende prijsdruk en gezamenlijk naar oplossingen te zoeken, zoals indexatie en het achteraf verrekenen van prijsstijgingen, zodat de bouwproductie zo veel mogelijk op peil blijft.
Meer informatie
Lees alle feiten en ontwikkelingen in de analyse Gewapend conflict Midden-Oosten kan Nederlandse sectoren hard raken.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector is het economische en maatschappelijke fundament onder veel andere sectoren. De sector kent verschillende uitdagingen zoals het stikstof-dossier, netcongestie, personeelstekorten en de noodzaak van productiviteitsverbetering. Geholpen door technologische innovaties en digitalisering, vindt de sector een antwoord op de uitdagingen en veranderende wet- en regelgeving. Daarbij is inzet van de hele keten nodig, van ingenieurs tot en met installateurs. Nu thema's als energie efficientie, milieu-impact, circulariteit en prefabricage aan relevantie winnen, zoekt de bouwsector naar een nieuw evenwicht tussen ambities, haalbaarheid en uitvoering.
