
Pak miljardenopgaven energie en drinkwater samen op
17/11/2026 • 11 minuten lezen
Onder meer in steden en dorpen moeten tienduizenden kilometers aan ondergrondse elektriciteitskabels worden vervangen en toegevoegd voor het adresseren van netcongestie. Daar komt een flinke drinkwateropgave nog bovenop: zo zijn nieuwe drinkwaterleidingen en -reservoirs nodig om te kunnen blijven voldoen aan de stijgende vraag. Meer regie en een betere ketensamenwerking moeten deze complexe ondergrondse puzzel in goede banen leiden, zo blijkt uit gesprekken met marktpartijen.
Download het complete rapport
Lees alle feiten en ontwikkelingen in de Stand van de Bouw van november 2026
Buiten ons zicht houdt een complex en uitgestrekt ondergronds netwerk van elektriciteits- en glasvezelkabels, drinkwaterleidingen, riolerings- en gasleidingen, alsmede warmtenetten Nederland draaiende. Alleen al aan elektriciteitskabels ligt er 356.000 kilometer onder de grond, naast ruim 120.000 kilometer aan drinkwaterleidingen.
Maar dit netwerk loopt tegen zijn grenzen aan. Het elektriciteitsnet zit vol, terwijl de vraag naar elektriciteit sterk stijgt en het energiesysteem complexer wordt. Vooral in dichtbebouwde steden betekent dat een enorme verbouwing onder de grond: straten moeten open voor zwaardere kabels voor nieuwe woningen, warmtepompen en laadpalen. Daarnaast komt ook de drinkwatervoorziening steeds meer onder druk te staan. Door een warmer en droger klimaat in combinatie met hoge drinkwatervraag is ‘watercongestie’ vandaag de dag regionaal al een realiteit. Vitens, het grootste drinkwaterbedrijf van Nederland, waarschuwde deze hittezomer dat huishoudens en bedrijven in zes gemeenten in Noordoost-Twente tijdelijk mogelijk minder drinkwater uit de kraan zouden krijgen als de droogte langer zou aanhouden.
Het is een miljardenopgave om de Nederlandse ondergrond in steden en dorpen toekomstbestendig te maken. Tussen 2026 en 2040 vraagt de verzwaring van de laag- en middenspanningsnetten investeringen van meer dan 50 miljard euro, waarvan een belangrijk deel ondergronds zal worden besteed. Tot einde 2034 is er nog eens 4 miljard euro nodig om het ondergrondse waternet robuust te houden. We spraken opdrachtgevers, aannemers en brancheorganisaties over deze opgave, met als centrale vraag wat nodig is om de miljardeninvesteringen zo effectief mogelijk in te zetten.
Plannen genoeg, horen wij terug. Maar uit de gesprekken blijkt ook dat de opgave alsnog vast dreigt te lopen. Karin de Haas van Centrum Ondergronds Bouwen vat het treffend samen: “De echte schaarste zit in mensen, tijd, en een voorspelbare projectstroom.” Zeker met betrekking tot haar laatste punt valt nog veel te winnen in de samenwerking en coördinatie tussen de betrokken ketenpartijen, vooral in gemeenten. Partijen optimaliseren, met de beste bedoelingen, nog te vaak vanuit hun eigen opgave, zoals water en electriciteit. Het probleem is dat die twee samen vallen: “Als de straat toch open moet, kijk dan integraal en toekomstgericht welke werkzaamheden gecombineerd kunnen worden”, stelt de Haas. Dat vraagt om duidelijke kaders en betere afstemming van investeringsagenda’s.
Naast een overvol stroomnet is watercongestie nu al een feit
Nederland wil bouwen, elektrificeren en groeien, maar de ondergrond moet het mogelijk maken. Woningen en bedrijven kunnen alleen worden gerealiseerd als stroom, water en andere infrastructuur in orde zijn. Netcongestie vormt daarbij inmiddels een directe rem op verduurzaming en economische ontwikkeling. Het veelgeciteerde Rapport Wennink over de route naar toekomstige Nederlandse welvaart is duidelijk: ruim 14.000 Nederlandse bedrijven en organisaties wachten op een stroomaansluiting, met 10 tot 35 miljard euro gemiste omzet per jaar.
Daar komt bij dat het Nederlandse elektriciteitsverbruik door toenemende elektrificatie van industrie, woningen, bedrijfsgebouwen en vervoer alleen maar verder zal toenemen. In het basisscenario van Netbeheer Nederland gaat de energiebehoefte tot 2040 bijna verdrievoudigen.
Een deel van de oplossing ligt in het slimmer benutten van de bestaande netcapaciteit. Door bijvoorbeeld betere prognoses, meer meetdata en het gerichter toepassen van veiligheidsmarges kan beschikbare capaciteit worden vrijgespeeld. Ook flexibel energiegebruik en samenwerking binnen energiehubs op bedrijventerreinen kunnen helpen om de bestaande infrastructuur efficiënter te benutten.
Dit neemt echter niet weg dat tegelijkertijd een forse uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk is. Voor de midden- en laagspanningsnetten – die huishoudens en niet-industriële bedrijven van elektriciteit voorzien en met name in gemeenten een belangrijke rol spelen – betekent dit dat tot 2040 circa 50 miljard euro aan investeringen nodig zal zijn. De kabels van deze netten liggen vrijwel uitsluitend ondergronds.
Ook drinkwaterbedrijven staan voor een flinke gecombineerde vervangings- en uitbreidingsopgave. Volgens Vitens – verreweg het grootste Nederlandse drinkwaterbedrijf dat een derde van de inwoners van water voorziet en 40 procent van de leidingen beheert – verwachten drinkwaterbedrijven in de komende tien jaar circa 4 miljard euro te investeren in onder meer het vervangen van verouderde ondergrondse infrastructuur en het realiseren van nieuwe capaciteit die nodig is om leveringszekerheid op langere termijn te waarborgen.
Ten eerste zijn verouderde leidingen, reservoirs en productielocaties aan vervanging toe. Ten tweede zijn er nieuwe drinkwaterleidingen en huisaansluitingen nodig om de woningbouwopgave in goede banen te leiden. Ten slotte moet er worden geanticipeerd op dreigende drinkwatertekorten: “Watercongestie is in sommige regio’s geen toekomstscenario meer”, aldus Jolanda Comino, directeur van de projectentak van Vitens. Volgens Comino worden in sommige gebieden nu al geen bedrijven meer aan het drinkwaternet aangesloten om daarmee drinkwatertekorten voor overige gebruikers te voorkomen. “Een verder toenemende drinkwaterconsumptie, in combinatie met langere perioden van droogte zullen de beschikbare capaciteit nog meer onder druk zetten.”
Om ook in de toekomst voldoende drinkwater beschikbaar te houden, zijn meerdere oplossingen nodig. Naast een bewustere omgang met drinkwater, moet water beter ondergronds worden vastgehouden, drinkwaterbronnen moeten beter worden beschermd tegen vervuiling en meer nieuwe bronnen moeten worden ontwikkeld. Door slimme oplossingen, zoals de combinatie van waterwinning en infiltratie, moeten drinkwaterbedrijven zorgen voor een robuuste drinkwatervoorziening. Investeringen blijven nodig, ook al zijn deze in de afgelopen tien jaar met 46 procent opgelopen, ofwel 4 procent per jaar.
Buizen- en kabelleggers groeien en kennen volle orderboeken…
De omvangrijke investeringen van netbeheerders en drinkwaterbedrijven stuwen de groei van uitvoerende bedrijven in de ondergrondse infrastructuur. Buizen- en kabelleggers zijn de afgelopen vijf jaren de snelstgroeiende branche binnen de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW).
De aanhoudende miljardeninvesteringen van netbeheerders en drinkwaterbedrijven zorgen voor structureel hoge vraag voor aannemers. Met goed gevulde orderboeken en langjarige raamcontracten blijft ondergrondse infrastructuur een aantrekkelijke groeimarkt.
Ondergrondse infra specialist Hurkmans laat zien hoe snel zo’n gespecialiseerde bouwer kan meegroeien met de opgave. Sinds 2008 nam het bedrijf toe van circa 85 medewerkers en 10 miljoen euro omzet naar ongeveer 550 medewerkers en 120 miljoen euro omzet. Volgens algemeen directeur Edwin Baeten komt die ontwikkeling vooral voort uit de sterke groei van de markt en uit de keuze om eerder in het proces aan tafel te zitten. De onderneming voert inmiddels niet alleen uit, maar verzorgt ook ontwerp, voorbereiding, vergunningaanvragen en omgevingsmanagement. De vooruitzichten blijven volgens Baeten gunstig: “Ondergrondse investeringen, met name in de lokale elektriciteitsinfrastructuur, blijven de komende vijf jaar de grootste ondergrondse groeimarkt.”
“Ondergrondse investeringen, met name in de lokale elektriciteitsinfrastructuur, blijven de komende vijf jaar de grootste ondergrondse groeimarkt.”
Edwin Baeten
Algemeen directeur, Hurkmans
Ook ondergronds zwaargewicht A.Hak profiteert van de langjarige vraag. Het bedrijf verwacht in 2026 ongeveer 425 miljoen euro omzet te behalen bij een aangepaste EBITDA-marge van circa 10 procent. Meer dan de helft van de huidige omzet komt uit langlopende raamcontracten; voor de periode 2027-2031 ligt er een orderportefeuille van 1 miljard euro en is meer dan 75 procent van de verwachte omzet gedekt door bestaande contracten en verwachte verlengingen. Bart Dirven, directeur Infranet bij A.Hak, ziet ruimte voor een volumegroei van 20 procent per jaar. Dat vraagt om duidelijke kaders en betere afstemming van investeringsagenda’s.
Bouwconcern BAM ziet die kansen ook. Onlangs bereikte het bedrijf overeenstemming over de overname van A.Hak voor een ondernemingswaarde van 0,5 miljard euro. Daarmee stijgt het aandeel van energie- en waterinfrastructuur bij BAM tot meer dan 20 procent van de groepsomzet. BAM haalt zo niet alleen omzet en een goedgevuld orderboek binnen, maar ook specialistische kennis van transportleidingen en innovatieve technieken, circa 900 medewerkers en landelijke dekking. “Dit is een grote stap in de groeistrategie van BAM”, aldus ceo Ruud Joosten in het persbericht. A.Hak “versterkt onze positie in de snelgroeiende markten voor energie- en drinkwaterinfrastructuur”.
… maar dat garandeert geen snelle uitvoering
Ondanks de volle orderboeken wordt er onvoldoende voortgang geboekt om de onderliggende uitdagingen – zoals net- en watercongestie – voortvarend op te lossen. “Opdrachten en plannen zijn niet het probleem”, aldus Jan van der Meer, manager van de Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer bij Bouwend Nederland, “maar de uitvoerbaarheid”. De complexiteit van de opgave maakt dat het voor aannemers niet vanzelfsprekend is een continue stroom aan werk gaande te kunnen houden.
“Opdrachten en plannen zijn niet het probleem, maar de uitvoerbaarheid.”
Jan van der Meer
Manager Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer, Bouwend Nederland
Volgens Baeten van ondergrondse infrabouwer Hurkmans zit het grootste knelpunt in de voorbereiding van projecten, waarbij vaak vertragingen optreden. Baeten: “Meer werk aannemen is niet zo ingewikkeld als er een voorspelbare stroom projecten tegenover staat.” Echter schuiven volgens de directeur veel projecten op door onvoorspelbare vergunningverlening. “Opgeleide mensen staan dan klaar terwijl het werk nog niet kan beginnen.” Dirven van branchegenoot A.Hak: “Aan opdrachten geen gebrek. De uitdaging is om het werk zo te organiseren dat onze mensen continu productief kunnen blijven.” Ook Dirven herkent dat vertraagde vergunningverlening een van de grootste knelpunten is binnen de ondergrondse infrabouw.
“Aan opdrachten geen gebrek. De uitdaging is om het werk zo te organiseren dat onze mensen continu productief kunnen blijven.”
Bart Dirven
Directeur, A.Hak
De problemen zitten bovendien op meerdere plekken in de keten. Zo hanteren netbeheerders verschillende processen en werkwijzen, wat standaardisering bemoeilijkt. Ook de beschikbaarheid van materialen vormt een knelpunt: materialen krijgt de aannemer vaak aangeleverd door de netbeheerder. Aannemers kunnen bij storingen nu al niet altijd aan de slag doordat benodigde materialen niet op voorraad zijn. Geopolitieke spanningen en, als gevolg hiervan, verstoorde toeleveringsketens kunnen dit probleem verder vergroten en ook de nieuwe aanleg raken. Daarnaast zorgt de verkokerde organisatie bij gemeenten voor vertraging. Vergunningen voor werkzaamheden in de ondergrond, verkeersmaatregelen en bijvoorbeeld verlichting doorlopen afzonderlijke routes, waardoor projecten onnodig kunnen opschuiven. Nog uitdagender wordt het als kabels en leidingen over gemeentegrenzen heen gaan.
Drinkwater en energie concurreren om dezelfde ruimte en mensen
Onvoorspelbare vergunningverlening is niet de enige oorzaak van vertraging bij ondergrondse infraprojecten. Ook in de samenwerking tussen ketenpartijen valt winst te behalen. De Haas van Centrum Ondergronds Bouwen: “Vertraging ontstaat vaak doordat verantwoordelijkheden, investeringsagenda’s en regels niet op elkaar aansluiten. Dáár zit een groot deel van de extra uitvoeringscapaciteit die we nog kunnen vrijspelen.”
De energie- en wateropgaven concurreren daarbij om dezelfde schaarse ruimte en uitvoeringscapaciteit. Elektriciteitskabels en waterleidingen maken immers gebruik van dezelfde en steeds voller wordende ondergrond. Vooral in dichtbebouwde steden komen veel functies op een beperkte ruimte samen, waardoor afstemming en de integrale planning van werkzaamheden steeds belangrijker worden. Daar moeten bijvoorbeeld naast waterleidingen, riolering en glasvezel- en elektriciteitskabels ook meer bomen in de zomer voor afkoeling zorgen die met hun wortels ondergrondse ruimte in beslag nemen.
Toch optimaliseren netbeheerders, drinkwaterbedrijven, gemeenten en andere asseteigenaren werkzaamheden aan bestaande kabels en leidingen, bijvoorbeeld vervanging of verzwaring, nog te vaak vanuit hun eigen wettelijke taak, planning en budget. In de praktijk kan dat betekenen dat een straat wordt opengebroken voor werkzaamheden aan het elektriciteitsnet, terwijl de waterleiding in dezelfde straat pas een jaar later aan de beurt is. Het gevolg: dubbel graafwerk, extra overlast en opnieuw beslag op toch al schaarse uitvoeringscapaciteit. Dat is des te problematischer omdat drinkwater- en energiebedrijven voor een belangrijk deel een beroep doen op dezelfde mensen. Zoals Comino van Vitens het verwoordt: “Wij vissen in dezelfde vijver als de netbeheerders.”
“Wij vissen in dezelfde vijver als de netbeheerders.”
Jolanda Comino
Directeur projecten, Vitens
Lange betaaltermijnen netbeheerders vertragen ook drinkwateropgave
Ook de manier waarop netverzwaringsprojecten worden afgerekend, helpt niet mee aan de gewenste versnelling van de ondergrondse infrabouw. De gebruikelijke betalingsstructuur in raamcontracten van netbeheerders legt een groot deel van de financieringslast bij de aannemer. Ondergrondse infraprojecten vragen vooraf forse uitgaven aan kabels, leidingen, zwaar materieel en personeel. Facturatie is echter pas mogelijk nadat de netbeheerder de geleverde productie heeft vastgesteld en goedgekeurd. De aannemer dient daarvoor wekelijks of tweewekelijks een productiestaat in. De netbeheerder heeft vervolgens doorgaans twee weken om te reageren. Pas na goedkeuring ontvangt de aannemer een bestelnummer, kan de factuur worden verzonden en begint de betalingstermijn van dertig dagen.
Zelfs bij een soepel proces staat het geld daardoor pas zes tot acht weken na uitvoering op de rekening. Bij trage besluitvorming of discussie over de exacte productie wordt de factuur soms pas na zes tot acht weken verstuurd, terwijl drie tot vier weken haalbaar zou moeten zijn. De voorfinancieringslast kan zo fors oplopen. Dirven: “We financieren niet alleen het werk, maar ook de wachttijd tussen oplevering, goedkeuring en facturatie. Als die doorlooptijd oploopt, wordt groei onnodig kapitaalintensief.” In een wereld van fors toegenomen rentes drukken deze financieringskosten zwaarder op het resultaat van ondergrondse infra aannemers.
“Trage validatie- en betaaltermijnen verhogen onze financieringsbehoefte en maken het moeilijker om meer projecten tegelijk uit te voeren,” aldus Dirven. Deze problematiek raakt daarmee indirect ook de snelheid waarmee de wateropgave opgepakt kan worden. Bouwbedrijven moeten risico’s in de perken houden, wat tot uiting kan komen in een toenemende terughoudendheid waarmee nieuwe ondergrondse opdrachten kunnen worden aangenomen – ongeacht of deze projecten netverzwaring of investeringen in waterinfrastructuur betreffen. In de aanpassing van contractuele betaalafspraken en in de samenwerking ligt een kans voor de hele keten om meer werk te kunnen leveren met dezelfde capaciteit.
Pak energie en drinkwater als één uitvoeringsopgave op
De miljardenopgaven voor energie en drinkwater zijn alleen uitvoerbaar als ze meer in samenhang worden geprogrammeerd. Door investeringsagenda’s eerder naast elkaar te leggen en afspraken te verbeteren, kunnen werkzaamheden beter worden gecombineerd en sneller worden uitgevoerd. Dat heeft tot gevolg dat de concurrentie om schaarse ruimte, mensen en uitvoeringscapaciteit vaker tot én-én leidt dan tot óf-óf. “Als de straat toch al open moet kan je net zo goed meerdere vervangings- of uitbreidingsopgaven tegelijk oppakken”, stelt de Haas.
“Als de straat toch open moet, kijk dan integraal en toekomstgericht welke werkzaamheden gecombineerd kunnen worden.”
Karin de Haas
Directeur, Centrum Ondergronds Bouwen
Dat vraagt om gezamenlijke keuzes over wat waar en wanneer wordt aangelegd. Die afstemming begint aan de vraagzijde, bij gemeenten en opdrachtgevers zoals netbeheerders en drinkwaterbedrijven. Door infra-aannemers vroeg te betrekken kan vervolgens worden bepaald hoe de beschikbare uitvoeringscapaciteit over meerdere jaren zo effectief mogelijk wordt ingezet. Dat voorkomt niet alleen dubbel werk, maar biedt ook kansen om de schaarse ondergrond slimmer in te richten. Als werkzaamheden zoveel mogelijk parallel gepland en uitgevoerd worden kan dat veel tijdbesparing opleveren.
Een voorspelbare projectstroom geeft aannemers bovendien meer ruimte om mensen op te leiden, capaciteit op te bouwen en vaste teams efficiënt in te zetten. Juist het zeker stellen van continuïteit komt in de gesprekken met marktpartijen nadrukkelijk naar voren als voorwaarde voor opschaling. De beschikbare capaciteit kan pas volledig worden benut als projecten tijdig zijn voorbereid en volgens een voorspelbare planning in uitvoering komen.
Door energie en water gezamenlijk te programmeren, projecten voorspelbaarder naar de markt te brengen en werkzaamheden waar mogelijk te combineren, kan met dezelfde schaarse capaciteit meer worden gerealiseerd. Alleen zo worden de miljarden euro’s voor energie en water optimaal ingezet om de ondergrondse ruimte gereed te maken voor de toekomst en ontstaat er sneller meer ruimte voor woningbouw, verduurzaming en economische groei.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector staat voor een grote opgave: meer woningen bouwen, gebouwen verduurzamen en infrastructuur vernieuwen en uitbreiden. Tegelijkertijd wordt de uitvoeringskracht uitgedaagd door personeelstekorten, netcongestie, stikstof, klimaatadaptatie en lange procedures. Innovatie, digitalisering en slimmer samenwerken in de keten kunnen helpen om de beschikbare capaciteit beter te benutten en de bouwopgave sneller en productiever uit te voeren.
