Spanning energiemarkt zet visserij en tuinbouw op scherp
In deze Stand van de Agrarische sector presenteert ABN AMRO de liquiditeitsverwachtingen voor acht agrarische sectoren. We zien een gemengd beeld met tegenvallende prijsvorming voor melkveehouders, varkenshouders en akkerbouwers en positieve vooruitzichten voor ondernemers in pluimvee, kalverhouderij en glastuinbouw. De potentiële energiecrisis als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten kan vooruitzichten negatief beïnvloeden, met name voor visserij en tuinbouwsectoren. Het aandeel energiekosten in deze sectoren is grofweg 20 procent.
De liquiditeitsvooruitzichten voor de Nederlandse landbouw zijn gemengd, zie figuur 1. De negatieve prijsontwikkeling van melk, varkensvlees, aardappelen en suikerbieten zorgt voor tegenvallende inkomsten voor melkveehouders, varkenshouders en akkerbouwers. De komende zes maanden verwachten we nog geen volledig herstel in deze markten. Bovendien worden deze bedrijven geconfronteerd met hoge voorjaarskosten. ABN AMRO gaat daarom uit van een negatieve liquiditeitsontwikkeling voor deze sectoren.
Kalverhouders en pluimveehouders profiteren al enige tijd van krapte op de markt. Over 2025 behaalden beide sectoren (fors) hogere inkomsten dan het langjarig gemiddelde. De gunstige prijzen blijven ook komend half jaar zorgen voor een positieve liquiditeitsontwikkeling, al verwachten we dat de prijzen voor kalfsvlees inmiddels zijn piek heeft bereikt.
In de glasgroente en sierteelt is de prijsontwikkeling over de gehele linie positief. Extreem weer in Zuid-Europa heeft geresulteerd in misoogsten in verschillende groentes. Dit laat groenteprijzen floreren, ten gunste van Nederlandse glasgroentebedrijven.
Download het complete rapport
Lees alle feiten en ontwikkelingen in het rapport 'Stand van de Agrarische Sector'.
Energiemarkten op scherp
De prijzen voor gas en energie waren de afgelopen maanden als gevolg van ruim aanbod dalende. Met de onrust in het Midden-Oosten komt aan deze trend een einde. Beschadiging van productiefaciliteiten, verstoring en blokkades van vaarroutes in de regio verstoren mondiale energiemarkten. De doorvoer via de nu geteisterde Straat van Hormuz maakt ongeveer een kwart uit van de totale wereldwijde handel in olie over zee en ongeveer een vijfde van de wereldwijde handel in LNG. Prijzen voor olie en gas stijgen (zie figuur 2), maar staan in de eerste dagen na het begin van de oorlog nog lang niet op het niveau van de energiecrisis van 2022.
Professioneel energiemanagement in de glastuinbouw
Ook de landbouw wordt geconfronteerd met hogere energieprijzen. De glastuinbouw is daarbij van groot belang, want deze sector consumeert 78 procent van de totale energiebehoefte van de land- en tuinbouw. Energie is met 15 tot 25 procent de grootste kostenpost van glastuinbouwbedrijven, zie figuur 3.
Een interne enquête uit 2022 onder eigen glastuinbouw-klanten van ABN AMRO, naar aanleiding van de energiecrisis van destijds, laat zien dat bedrijven in de glastuinbouw actief bezig zijn met hun energiemanagement. Destijds gaf 71 procent van de ondervraagden aan goed inzicht te hebben in hun energiepositie en 55 procent van de bedrijven werd bijgestaan door een externe adviseur. Slechts 12 procent van de bedrijven gaf aan de afname van energie niet te hebben vastgelegd in langetermijncontracten. De overige bedrijven hebben over de jaren een mix aan gas- en energiecontracten afgesloten. Acute prijsschommelingen werken dus maar beperkt door in de bedrijfsresultaten.
Onze verwachting is dat ondernemers in de glastuinbouw naar aanleiding van de energiecrisis nog meer stappen hebben gezet. Zij hebben hun fossiele energie consumptie sinds 2021 met 20 procent weten terug te dringen door te investeren in energiebesparende technieken en alternatieve energiebronnen. Daarbij hebben de bedrijven het energiemanagement nog verder geprofessionaliseerd.
De sector is zelfs zover dat hogere energieprijzen niet voor alle bedrijven negatief hoeven uit te pakken. Iets minder dan de helft van de bedrijven is immers ook energieproducent. Glastuinbouwbedrijven produceren energie via Warmte Kracht Koppeling (WKK), waarbij met generatoren aardgas wordt omgezet in elektriciteit, warmte en CO₂. Hiermee wordt ongeveer 12 procent van de Nederlandse vraag naar elektriciteit ingevuld en onbalans in het stroomnet voorkomen.
Voor COVID bedroegen energie-inkomsten gemiddeld 5 procent van het inkomen van glastuinbouwers. Tijdens de energiecrisis van 2022 steeg dit naar 19 procent, waarna het stabiliseerde rond de 12 procent in 2025. Niet elk glastuinbouwbedrijf beschikt over een WKK-installatie, en de energievraag en -productie lopen tussen bedrijven fors uiteen waardoor ook bedrijfsresultaten sterk kunnen verschillen.
Aanpassingsvermogen visserij beperkt
Hogere brandstofprijzen kunnen het resultaat in de visserij negatief beïnvloeden. Brandstof beslaat grofweg 20 procent van alle kosten. Tijdens de energiecrisis van 2022 ging het zelfs om 25 procent. In de visserij worden relatief weinig brandstofcontracten afgesloten. Vissers zijn daardoor aangewezen op de spotmarkt en zien prijsschommelingen aan de pomp direct terug op hun verlies- en winstrekening.
De kosten voor brandstof verschillen sterk per type schip. Schepen in de boomkorvisserij (40 procent van de vloot) zijn groot en hebben zware netten waardoor ze tot wel 22.000 liter brandstof per week verbruiken. Dit is fors meer dan twinrig-schepen (grofweg 15.000 liter per week) of een schip uit de garnalenvloot (3.000 liter per week). De afgelopen jaren is een deel van de vloot gesaneerd en zijn oudere schepen gesloopt. Een beperkt deel van de resterende vloot is, met hulp van de overheid, verduurzaamd. Voor boomkorschepen kan dit tot wel 30 procent aan brandstof schelen. Dit deel van de vloot is daardoor beter bestendigd tegen een nieuwe energiecrisis.
De uitgangspositie van de sector is broos. De visserijsector heeft na Brexit (wegvallen visgebieden), Covid (wegvallen afzet in horeca) en de energiecrisis van 2022 (hoge brandstofprijzen) enkele zware jaren achter de rug. Financiële reserves zijn opgedroogd en investeringen uitgesteld. Vissers, met name die op oudere boomkorschepen, zijn daarom extra kwetsbaar voor nieuwe tegenvallers, zoals mogelijk langdurige hoge brandstofprijzen.
Vissers hebben beperkte mogelijkheden zich tegen hogere brandstofprijzen te wapenen. In zeer uitzonderlijke gevallen kunnen ze aan wal blijven, maar gezien de hoogte van de brandstofprijzen is dat momenteel niet aan de orde. Kostenstijgingen in de visserij worden deels gedempt via de bemanningskosten. Bemanning participeert mee op het schip als ‘deelvisser’, een soort zzp-constructie waarbij het salaris afhankelijk is van de netto-visopbrengsten. Dit kan de pijn van mogelijke hogere brandstofkosten verzachten.
Doorwerking van energieprijzen
De ontwikkelingen zijn zeer onzeker en sterk afhankelijk van de duur van de oorlog en de gevolgen ervan op de productie en transport van gas- en olie. Bij een langdurig hoge energieprijzen zullen energieprijzen ook doorwerken in andere prijzen. Het gaat dan bijvoorbeeld om energie-intensieve producten zoals kunstmest, verpakkingen en transport. Voor nu is het nog te vroeg om hier uitspraken over te doen, al is een stijging van kunstmestprijzen al zichtbaar op de beurzen. Dit is mede het gevolg van het feit dat 25 tot 35 procent van de wereldwijde handel van kunstmestgrondstoffen uit de regio komt.
Bedrijven in de land- en tuinbouw hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in verduurzaming en ondernemers hebben hun energiemanagement uit noodzaak geprofessionaliseerd. Dit kan de pijn van een toekomstige energiecrisis op de land- en tuinbouw enigszins verzachten.
Meer informatie
Lees alle feiten en ontwikkelingen in het rapport 'Stand van de Agrarische Sector'.
Lees verder in de agrarische sector
De agrarische sector in Nederland kenmerkt zich door hoge productiviteit en kwaliteit. Veel landen en organisaties zien Nederland daarom als agrarisch gidsland. Met een export van ruim EUR 100 miljard draagt de Nederlandse land- en tuinbouw sterk bij aan onze economie.
