Oorlog Midden-Oosten veroorzaakt snelle stijging transportkosten

Ook de ontregeling van internationale handelsketens, onder andere door de sluiting van het luchtruim in het Midden-Oosten en de sterk stijgende tarieven voor de containervaart, heeft gevolgen voor Nederlandse ondernemingen.

In de transportsector worden de gevolgen nu al zichtbaar. De dieselprijs voor grootverbruikers steeg van 1,74 euro eind februari naar een record van 2,15 per liter (exclusief btw) op donderdag 19 maart, een stijging van circa 20 procent. Wegvervoerders kunnen stijgingen van de dieselprijs meestal verrekenen via een dieselclausule in hun contracten met opdrachtgevers, maar doordat zij de hogere dieselprijs meestal snel moeten afrekenen bij de brandstofleverancier en soms pas maanden later betaald krijgen, vergt de plotselinge prijsstijging veel extra werkkapitaal.

Luchtvaartmaatschappijen kopen vaak een deel van hun kerosine vooraf in. Toch kunnen de prijzen van vliegtickets al op korte termijn sterk stijgen, bijvoorbeeld doordat vliegtuigen moeten omvliegen en daardoor meer brandstof verbruiken, en vanwege de gedeeltelijke sluiting van het luchtruim in het Midden-Oosten een deel van de mondiale capaciteit is weggevallen. Hubs als Dubai (Verenigde Arabische Emiraten) en Doha (Qatar) spelen normaliter een belangrijke rol voor passagiers die daar overstappen op bijvoorbeeld een vlucht naar Zuid-Azië. Passagiersvliegtuigen zijn ook belangrijk voor de luchtvracht; in het ruim van passagiersvliegtuigen wordt normaliter ongeveer de helft van de mondiale luchtvracht vervoerd. Door het wegvallen van capaciteit stijgen de luchtvrachttarieven sterk. Expediteurs profiteren daar vaak van, al vormen lagere vrachtvolumes ook een risico.

Vanwege stijgende tarieven in de containerlijnvaart krijgen ook de winkelbranche, groothandelaren en exporterende producenten te maken met hogere kosten. Rederijen vinden de route via de Rode Zee en het Suezkanaal te gevaarlijk en wijken uit voorzorg uit. Deze route was sinds begin dit jaar net weer open nadat de Houthi-rebellen in Jemen schepen op de Rode Zee jarenlang hadden bestookt met raketten en drones. Schepen tussen China en Europa varen nu om Afrika heen, met vertraging en een groter beslag op de mondiale vloot tot gevolg, waardoor de tarieven stijgen. Ook rekenen containerreders allerlei toeslagen, zoals een ‘war risk premium’ van duizenden dollars per container voor bestemmingen in het Midden-Oosten, en een brandstoftoeslag vanwege de fors gestegen olieprijs.

In het wegtransport worden stijgende brandstofprijzen doorgaans doorberekend via dieselclausules in contracten. Afrekeningen vinden periodiek plaats, variërend van wekelijks tot per kwartaal. Tijdens de energiecrisis van 2022 wisten de meeste bedrijven deze prijsstijgingen goed te verwerken. De huidige prijsstijging komt wel een ongunstig moment vanwege de introductie van de Vrachtwagenheffing per 1 juli, waardoor transportbedrijven vanaf de zomer toch al hogere kosten moeten doorberekenen aan hun opdrachtgevers.

Ook de binnenvaart krijg te maken met hogere brandstofkosten. De gasolieprijs is gestegen van ca. 650 naar meer dan 1000 euro per kubieke meter. Hogere brandstofprijzen worden vaak, vooral door grotere rederijen, doorberekend aan opdrachtgevers via de gasolietoeslag, met de KBN-Brandstofcirculaire als referentie.

Een nieuwe energiecrisis kan vooral Duitsland raken, dat een grote industrie heeft met energie-intensieve branches als de chemische industrie en de staalindustrie. Dit kan leiden tot lagere vraag naar internationaal wegtransport.

Opslag en warehousing zijn over het algemeen niet energie-intensief, met uitzondering van koelopslag en olieterminals. Verstoringen van toeleveringsketens kunnen leiden tot sterke schommelingen van bezettingsgraden.

Hoewel het verdere verloop van het conflict nog zeer ongewis is, zijn er ten opzichte van de energiecrisis in 2022 duidelijke verschillen. Wat vandaag slechter uitpakt dan destijds, zijn de huidige hogere rentestand, een gemiddeld lagere liquiditeitspositie bij bedrijven en lagere gasvoorraden in Europa. Daarnaast spelen geopolitieke risico’s gelijktijdig op meerdere fronten, met verstoringen van scheepvaart en de sluiting van het luchtruim in het Midden-Oosten. Bijna dagelijks wordt energie-infrastructuur bestookt met raketten en drones, zoals olieterminals, LNG-terminals, raffinaderijen en tankschepen, wat energiemarkten zeer onvoorspelbaar maakt.

Positiever dan in 2022 zijn toch de energieprijzen, die vooralsnog lager liggen dan destijds. Op de markt wordt bovendien vooralsnog met daling van de prijzen in 2027 gerekend. Dit betekent dat als consumenten of bedrijven op dit moment nog langjarige contracten kunnen afsluiten, dit waarschijnlijk tegen lagere prijzen kan dan bijvoorbeeld een jaarcontract of variabel contract. Daarnaast hebben veel bedrijven sinds de vorige crisis hun energie-intensiteit verlaagd door investeringen in verduurzaming. Ook is de LNG-infrastructuur in Europa en de Verenigde Staten uitgebreid en is het aandeel hernieuwbare energie in de elektriciteitsmix toegenomen.

Voor ondernemers is het van belang om goed zicht te houden op de ontwikkeling van kosten en op de liquiditeitsbehoefte. Inkopers kunnen wellicht nog een langjarig energiecontract afsluiten, om zich in te dekken tegen het risico van een langdurige ontregeling van energiemarkten.

In contracten met afnemers kunnen clausules worden opgenomen over het doorberekenen van een plotselinge stijging van energie- of brandprijzen. Ondernemers die dergelijke voorwaarden niet in hun contracten hebben opgenomen, doen er goed aan vroegtijdig te overleggen met hun klanten over het eventueel toch doorberekenen van hogere kosten. Naar verwachting hebben vooral kleinere ondernemingen meer moeite met het doorberekenen van hogere kosten, bijvoorbeeld doordat zij minder marktmacht hebben.

De verduurzaming van de bedrijfsvoering, bijvoorbeeld energiebesparing of elektrificatie, kan door de stijgende energieprijzen nog interessanter worden. Bij energiebesparende maatregelen, zoals isoleren, wordt de onderneming minder gevoelig voor stijgende energieprijzen. Bij elektrificatie is netcongestie vaak een obstakel, maar daar zijn soms oplossingen voor, zoals de toepassing van batterijen. Zie daarover ons uitgebreide rapport over netcongestie.

Lees alle feiten en ontwikkelingen in de analyse Gewapend conflict Midden-Oosten kan Nederlandse sectoren hard raken.

Lees verder in de transport- en logistieksector

Na een lastig jaar, waarin de internationale handel afnam door een snelle afbouw van overtollige voorraden, heeft de transportsector een voorzichtig herstel ingezet. Begin 2024 stegen zowel in de containervaart als in de luchtvaart de goederenvolumes. Dankzij de aantrekkende economische groei kan de sector verder herstellen. Het herstel wordt echter geremd door een lagere vraag naar bouwmaterialen. Intussen krijgt het wegvervoer de komende jaren te maken met een stapeling van milieuregels.

Bekijk alle artikelen