Zorg is goed maar niet altijd vanzelfsprekend

Het Commonwealth Fund vergelijkt om de paar jaar de zorgstelsels van de Verenigde Staten met die van tien andere westerse landen. Net als vier jaar geleden komen de VS op de vijf gemeten criteria gemiddeld slecht uit de bus. Hoewel de VS het meeste uitgeven aan zorg, staan ze op de laatste plaats in de vergelijking. Het Nederlandse zorgstelsel staat op de tweede plaats, net voor Australië en net achter Noorwegen. Nederland scoort goed op de toegankelijkheid, het zorgproces en de uiteindelijke gezondheidsresultaten, maar minder goed op administratieve efficiëntie en ‘gelijkheid’. Gelijkheid is gemeten door patiënten met lage inkomens af te zetten tegen patiënten met hogere inkomens op de onderdelen toegankelijkheid en zorgproces.

Opvallend is dat de toegankelijkheid van de zorg en het zorgproces in Nederland over de gehele steekproef hoog wordt aangeschreven, maar dat patiënten met lage inkomens regelmatig voor hoge drempels komen te staan. Bovendien zijn deze patiënten in 2020 veel slechter af dan in 2016. Zo is het aantal patiënten met lage inkomens dat vanwege te hoge kosten niet de benodigde zorg verkrijgt opgelopen tot 20 procent. Bovendien heeft 35 procent van de patiënten met lage inkomens moeite met het verkrijgen van zorg buiten kantooruren. In 2016 waren deze cijfers respectievelijk 13 procent en 29 procent.

De verslechtering tussen 2016 en 2020 is onmiskenbaar het gevolg van de bezuinigingen via de zorgverzekeringswet en in de langdurige zorg. Diverse veranderingen in het verzekerde pakket van de zorgverzekeringswet hebben geleid tot sterk stijgende zorgpremies: van 1098 euro per jaar in 2014 tot 1473 euro in 2021 (34 procent stijging in zeven jaar tijd). Omdat mensen zoeken naar goedkopere alternatieven, hebben zorgverzekeraars goedkopere budgetpolissen ontwikkeld waarin de zorgkeuze wordt beperkt. Daarnaast is er al een aantal jaar een vrij stringent beleid rondom geneesmiddelen, waarbij generieke geneesmiddelen de voorkeur hebben boven merkgeneesmiddelen. Voor merkgeneesmiddelen moet vaak worden bijbetaald, en die luxe heeft lang niet iedereen. Bovendien is het verplichte eigen risico tussen 2012 en 2016 flink gestegen en sinds 2016 op een niveau van 385 euro blijven staan. Voor lage inkomens is dit een dusdanig hoog bedrag dat zorg waar mogelijk wordt uitgesteld.

Bezuinigingen in de langdurige zorg zijn geïntroduceerd met de invoering van de Wet Langdurige Zorg in 2015. In deze wet, waarin de scheiding van wonen en zorg centraal staat, zijn de toelatingscriteria tot de langdurige zorg sterk aangescherpt. Hierdoor blijven kwetsbare ouderen langer thuis wonen. Voor ondersteuning zijn zij aangewezen op de thuiszorg en de gemeente. Beter bedeelde ouderen kunnen gebruik maken van particuliere initiatieven waarvoor geen toelatingscriteria gelden. Ouderen met een klein vermogen en pensioen kunnen dit meestal niet betalen. Hiermee is de toegang tot zorg voor deze kwetsbare groep verslechterd.

Het Nederlandse zorgstelsel staat erom bekend voor iedereen toegankelijk te zijn. Door bezuinigingen om de stijgende zorgkosten te beteugelen staat vooral de toegankelijkheid van zorg voor mensen met lage inkomens onder druk. Aan het nieuwe kabinet de taak om ervoor te zorgen dat ook deze kwetsbare groep de zorg krijgt die het nodig heeft.

In Headlines & Insights geeft ABN AMRO duiding bij het nieuws.

• The Commonwealth Fund, Mirror, Mirror 2021: Reflecting Poorly
• FD, Nederlandse zorg zeer toegankelijk, wel veel bureaucratie
• David Bolscher, ABN AMRO sectoranalist Healthcare, Transport & Logistiek, david.bolscher@nl.abnamro.com
• Anja van Balen, ABN AMRO sector banker, anja.van.balen@nl.abnamro.com