Kwetsbare kinderen weer speelbal van gemeenten en Rijk

Door de onenigheid tussen het Rijk en de gemeenten belanden de meest kwetsbare kinderen weer in de wachtkamer.

De gemeenten hebben zich teruggetrokken uit de vormgeving van de Hervormingsagenda Jeugd omdat het Rijk 500 miljoen euro op de jeugdzorg wil bezuinigen vanaf 2025. Gemeenten zijn bang dat ze door de bezuiniging weer tegen financiële tekorten aanlopen, wat ten laste komt van kwetsbare kinderen.

Er is al langer onenigheid tussen het Rijk en de gemeenten over het budget voor jeugdzorg omdat de uitgaven sterk zijn toegenomen. Sinds de decentralisering van de jeugdzorg in 2015 zijn de uitgaven van 3,6 miljard met 53 procent gestegen tot 5,5 miljard euro in 2019. Deze enorme stijging drukte flink op de begroting van gemeenten, omdat zij van het Rijk een veel kleiner budget voor jeugdzorg ontvingen. Dit leidde tot een tekort van ongeveer 1,6 tot 1,8 miljard euro per jaar.

Op 2 juni 2021 besloten het Rijk en de gemeenten dat het huidige jeugdstelsel niet langer houdbaar is. Daarom kwam het Rijk met een compensatie van ongeveer 1,6 miljard euro per jaar. De overige miljoenen kunnen gemeenten zelf besparen. De belangrijkste voorwaarde voor de compensatie was dat de partijen samen een plan voor hervormingen van het jeugdstelsel maken. De Hervormingsagenda Jeugd, die in februari 2022 opgeleverd zou worden, moest tot betere hulpverlening en een financieel beheersbaar jeugdstelsel leiden. Met name door een verbeterde samenwerking tussen gemeenten en een verlaging van de administratielast.

De decentralisering heeft namelijk geleid tot een versnipperd jeugdstelsel. Het Rijk koopt niet meer de jeugdzorg voor het hele land in, maar gemeenten doen dat nu zelf. Gemeenten hanteren daarbij verschillende contracten, tarieven en voorwaarden. Dit leidt tot meer coördinatie op het bordje van de gemeenten en een hogere administratielast van de jeugdzorgaanbieders. Ongeveer 29 procent van het budget voor jeugdzorg wordt besteed aan coördinatie en administratie, zo blijkt uit een onderzoek van Berenschot.

Vooral de grote jeugdzorgaanbieders worden geraakt door deze versnippering. Dit is problematisch, omdat deze grote aanbieders juist de meest kwetsbare kinderen met complexe problemen helpen. Daarnaast investeren zij in het verbeteren van de jeugdzorg. Sinds de decentralisering komen grote jeugdzorgaanbieders nauwelijks uit de kosten. Een aantal maakt zelfs al jarenlang verlies. Dit komt deels door de lagere tarieven die de gemeenten hanteren, maar ook door de hoge administratielast als gevolg van de decentralisering.

De Hervormingsagenda Jeugd vormt een belangrijke stap voor een effectiever beleid in de Jeugdzorg. Hierin worden namelijk maatregelen uitgewerkt waardoor gemeenten meer gaan samenwerken. Zo wordt informatie met elkaar gedeeld om te kunnen zien wat effectieve interventies zijn. Daarnaast wordt de inkoop verder gestandaardiseerd en kunnen gemeenten complexe jeugdzorg meer gezamenlijk inkopen. Een minder versnipperd stelsel leidt tot een lagere administratielast. Hierdoor verbetert de financiële situatie van de grote jeugdzorgaanbieders, zodat zij weer meer kunnen investeren in het verbeteren van de zorgverlening voor de meest kwetsbare kinderen. Om deze kinderen weer perspectief te bieden, moet de vormgeving van de Hervormingsagenda snel worden hervat.

In Headlines & Insights geeft ABN AMRO duiding bij het nieuws.

• VNG, Hervormingsagenda Jeugd wordt opgeschort
• Rijksoverheid, Jeugdzorg: een onderwerp van aanhoudende zorg
• David Bolscher, ABN AMRO Sectoranalist Healthcare, Transport & Logistiek
• Anja van Balen, ABN AMRO Sector Banker Healthcare