Macro-economie remt volumegroei van doe-het-zelfbranche

Lees meer over de economische ontwikkelingen in de retailsector in het rapport 'Doe-het-zelf branche: van product naar klusproject'.

Eerder raamden we de volumegroei van de doe-het-zelfbranche op 3 procent voor 2026. Door verslechterde macro-economische omstandigheden stellen we deze raming bij naar 2 procent. De doe-het-zelfomzet is sterk conjunctuurgevoelig en wordt beïnvloed door factoren als inflatie, rente en consumentenvertrouwen: die bepalen hoeveel mensen daadwerkelijk willen en kunnen uitgeven aan klussen. Door de oorlog in Iran loopt de inflatie richting de 4 procent, voorspelt het Centraal Planbureau (CPB). Een hogere inflatie zet de koopkracht onder druk, waardoor consumenten grotere uitgaven aan onderhoud en verbetering eerder uitstellen. Daarnaast is het consumentenvertrouwen in maart gedaald naar -30, de grootste daling in vier jaar, wat in het algemeen leidt tot meer terughoudendheid bij grote uitgaven.

Ook zorgt de oorlog voor een stijgende rente op de kapitaalmarkt. Bij een hogere rente, waardoor hypotheken en persoonlijke leningen duurder worden, zien we doorgaans minder transacties op de woningmarkt. De Nederlandse Vereniging van Makelaars laat weten dat in het eerste kwartaal van 2026 2,7 procent minder woningen zijn verkocht dan in hetzelfde kwartaal van 2025, onder meer vanwege een lichte stijging van de hypotheekrente. Een verhuizing kan een aanleiding zijn voor verbouw- en verbeterbeslissingen, maar of kopers direct gaan klussen aan hun nieuwe woning hangt sterk af van de conjunctuur, zoals we hierboven bespraken. Bij een hoge inflatie, hoge rente, druk op de koopkracht en een laag consumentenvertrouwen, stellen deze kersverse eigenaren grotere onderhouds- en verbeterklussen naar verwachting nog even uit.

Traditioneel komt de vraag voor doe-het-zelf producten en diensten vooral van onderhoud aan de relatief verouderde woningvoorraad. Dit omdat het om een grote hoeveelheid huizen gaat. Op 1 januari 2025 telde Nederland 8,3 miljoen woningen, blijkt uit data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) toont dat bijna 14 procent van de eigen woningen na 2005 is gebouwd, maar het grootste deel (28,6 procent) in de periode 1965-1985. Het overgrote deel van de woningen is dus ouder dan twintig jaar en vraagt structureel om onderhoud, renovatie en verduurzaming. Veel consumenten kiezen ervoor om zelf te klussen omdat de beschikbaarheid van vakmensen laag is en hun kosten hoog zijn.

Nieuwbouw is voor de doe-het-zelfbranche vooral relevant voor afbouw en tuin. Bij oplevering zijn huizen vaak nog niet direct te bewonen en volgen uitgaven aan onder meer vloeren, wandafwerking en buitenruimte. Hier gaat het echter om minder grote aantallen huizen dan bij bestaande woningbouw, waardoor de vraag van kopers van deze huizen naar doe-het-zelfproducten relatief bescheiden is. Zo werden in vorig jaar 69.200 nieuwbouwwoningen opgeleverd; vergelijkbaar met de 69.000 in 2024. Voor 2026 verwacht ABN AMRO ook geen noemenswaardige groei in het nieuwbouwwoningaanbod.

Verduurzaming van het huis is door de stijgende energiekosten vanwege de oorlog in Iran weer urgenter geworden. Kleinere verbeterklussen kunnen zelf worden gedaan, zoals het isoleren van muren en daken. Instructievideo’s en online-communities zorgen ervoor dat mensen sneller de stap zetten om dit soort technische klussen op te pakken.

Tegelijkertijd maken regelgeving en complexiteit het voor consumenten moeilijker om veel zelf te doen. Overheidsbeleid en subsidies stimuleren investeringen in bijvoorbeeld warmtepompen en zonneboilers, maar stellen daaraan voorwaarden. De belangrijkste subsidie van de overheid op verduurzaming, de Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE), wordt alleen gegeven wanneer een bouwinstallatiebedrijf de klus uitvoert. Consumenten worden in dat geval voor de aanleg van dergelijke apparatuur dus gedwongen om voor uitbesteding aan een bouwinstallatiebedrijf te kiezen.

De omzet van doe-het-zelfbranche groeit jaarlijks gestaag, en afgelopen jaar met 4,4 procent, naar ruim 4,1 miljard euro, zo blijkt uit de GfK’s benchmark voor bouwmarktomzet. Maar deze groei komt vooral door prijsverhogingen en minder door groei in volume. Tegelijk lopen kosten van personeel, energie, huisvesting en inkoop stevig op. Het is voor retailers moeilijk om kosten door te rekenen: online prijstransparantie en beperkte formule-onderscheiding maken de markt extreem prijsgevoelig. Hierdoor staan de marges van de doe-het-zelfbranche onder druk, zo blijkt uit een rondvraag langs diverse bouwmarktketens door Mixonline.nl, een vakblad voor doe-het-zelfretail.

De markt wordt gedomineerd door grote ketens zoals Hornbach, Gamma, Karwei en Praxis, die profiteren van schaal in assortiment, voorraden en logistiek. Vaak zijn deze formules in dezelfde winkelgebieden aanwezig en is ‘onderscheidend zijn’ lastig. Kleinere zelfstandige bouwmarkten zijn schaars en doorgaans aangesloten bij inkooporganisaties.

Amazon is de grootste speler in de Europese onlinemarkt voor doe-het-zelfproducten, met een marktaandeel in 2024 van 15 procent, goed voor 9,15 miljard van de totale onlineverkoop van 66 miljard euro. Tegelijkertijd komt er steeds meer concurrentie van Temu en AliExpress: deze Chinese platforms klimmen snel in de ranglijst en snoepen in hoog tempo marktaandeel af. Wereldwijde groei van e-commerce maakt het makkelijker om doe-het-zelfproducten internationaal te kopen, waardoor het aanbod toeneemt en de concurrentie sterker wordt.

De concurrentie is met name hoog in klein gereedschap, verlichting, decoratie, tuin en kleine onderdelen zoals schroeven, pluggen en bouten. Dit zijn productcategorieën die juist belangrijk zijn voor de omzet van de doe-het-zelfbranche. De drie belangrijkste productgroepen voor de totale omzet van de Nederlandse doe-het-zelfbranche zijn namelijk decoratie (23 procent), ijzerwaren en gereedschap (15 procent) en tuin (12 procent), laat figuur 2 zien.

Om op gewassen te zijn tegen de grote onlineplatforms, begeven doe-het-zelfbedrijven zich meer op het onlinekanaal. De geanonimiseerde en geaggregeerde transactiedata van ABN AMRO laten zien dat het onlinekanaal in de doe-het-zelfmarkt in opmars is (zie figuur 3). Gemiddeld ligt het aandeel inmiddels rond de 10–12 procent van de totale omzet. Een groot deel daarvan betreft click-and-collect aankopen, waarbij de consument een product online koopt en vervolgens zelf in de winkel ophaalt. Daarnaast heeft het onlinekanaal vooral een functie in de oriëntatie- en inspiratiefase van de aankoop. Dit betekent dat de ondernemer de voorraadcijfers en productbeschrijvingen goed op orde moet hebben. Online is hiermee minder een opzichzelfstaand verkoopkanaal en meer een integraal onderdeel van de omnichannel klantreis.

Tijdens de coronapandemie schoven consumenten tijdelijk sterk richting onlineaankopen, mede door verplichte sluitingen van fysieke winkels en een toegenomen focus op woningverbetering. In figuur 3 is dit terug te zien in de forse pieken in onlinebestedingen in 2021 en begin 2022. In de periode daarna is een deel van deze groei gecorrigeerd, doordat consumenten weer vaker naar fysieke winkels terugkeerden voor advies en directe beschikbaarheid. De doe-het-zelfbranche blijft daarmee in de kern fysiek, maar online speelt wel een belangrijke rol in click-and-collect en in oriëntatie en vergelijking rondom de aankoop.

Door hoge concurrentie op gestandaardiseerde producten, waar weinig advies voor nodig is, wordt onderscheid op alleen assortiment minder houdbaar. De grootste kansen liggen daarom in meer waarde per klant: niet alleen een losse pot verf of doos schroeven verkopen, maar een hele klus ondersteunen. Denk aan een badkamer opfrissen, een vloer leggen of een woning beter isoleren.

Bouwmarkten kunnen zulke klussen makkelijker maken door producten te bundelen tot een compleet pakket, aangevuld met concreet advies, een stappenplan en hulp bij planning en logistiek. Waar nodig kunnen zij aanvullende services aanbieden zoals verhuur van zwaar gereedschap of het uitvoeren van montage en installatie via geselecteerde partners. Opschaling van uitvoering is wel lastiger door de arbeidskrapte in bouw en installatie. Daarnaast vraagt werken met externe monteurs om goede kwaliteitsborging, omdat klachten al snel op de bouwmarkt afstralen. Kleinere spelers, zoals Hubo, positioneren zich overigens juist door persoonlijk advies in de winkel en praktische oplossingen voor kleinere klussen in plaats van begeleiding van een groot project.

Tevens is winst te behalen met omnichannel, bijvoorbeeld door betere informatie over beschikbaarheid, instructiefilmpjes en duidelijke stappenplannen. Tot slot zijn professionele klantgroepen, zoals zzp’ers in de bouw of vaklieden die werken voor een klein bouw- en onderhoudsbedrijf, relatief klein in aantal maar hoog in waarde: wie hun herhaalaankopen en voorraadlogica goed ondersteunt, kan loyaliteit en voorspelbaarheid in omzet vergroten. Hornbach en Gamma proberen in deze ‘business-to-business’ marktaandeel te verwerven.

De Nederlandse doe-het-zelfbranche blijft structureel onder kosten- en prijsdruk staan en is bovendien sterk conjunctuurgevoelig. Door de verslechterde macro-economische omstandigheden stellen we onze raming voor de volumegroei in 2026 naar beneden bij. Rendabele groei komt niet zozeer uit ‘meer verkopen’ maar uit het vergroten van de waarde per klant: consumenten helpen om grote klussen uit te voeren.

Onderhoud aan de verouderde woningvoorraad blijft de belangrijkste vraagmotor, terwijl verduurzaming door hogere energiekosten urgenter wordt. Bouwmarkten die hun onlinekanaal en winkel goed op elkaar aansluiten en aanvullende services bieden, hebben de beste uitgangspositie om klanten te behouden en marges te beschermen.

Sectoreconoom Retail en Leisure Gerarda Westerhuis spreekt over de impact van de verslechterde economische omstandigheden op de doe-het-zelfbranche vanwege de Iranoorlog. Daarnaast vertelt ze over de dunne marges in de branche en het belang van het onlinekanaal.

Lees meer over de economische ontwikkelingen in de retailsector in het rapport 'Doe-het-zelf branche: van product naar klusproject'.

Lees verder in de retailsector

De winkel van vandaag is meer dan alleen een voorraadkast. Het biedt klanten advies en inspiratie en is de plek om in contact te zijn met klanten. Door de Oekraïne crisis en forse inflatie is het consumentenvertrouwen sterk gedaald en dit beïnvloedt het consumentengedrag. Retailers kampen daarnaast met forse kostenstijgingen op het gebied van inkoop, huur, personeelskosten, covid herstelbetalingen en energie. De omstandigheden blijven ook na covid voor veel retailers uitdagend.

Bekijk alle artikelen