Interview met sectorbanker Retail Henk Hofstede, verschenen in verkorte vorm bij Retailtrends op 25 maart jl. in het kader van de Week van de Circulaire Economie. In retail groeit de aandacht voor hergebruik, reparatie en circulaire businessmodellen maar echte opschaling blijft vooralsnog uit.
Hoever zijn Nederlandse retailers op het gebied van circulariteit?
“De structurele verandering is gaande maar het gaat nog langzaam. Veel producten zijn simpelweg niet ontworpen om te recyclen of hoogwaardig te hergebruiken. Consumenten zijn bovendien nog onvoldoende bewust en kiezen vaak voor de makkelijkste en goedkoopste optie. Nederland wil volledig circulair zijn in 2050: dus bijna geen afval meer en maximaal hergebruik van primaire grondstoffen. Het tussendoel van 2035: 55 procent van de gebruikte grondstoffen is circulair of duurzaam.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) concludeert dat de voortgang nog beperkt is. Samen met het Ministerie van I&W is de inschatting dat van alle gebruikte materialen in Nederland, ongeveer 13 procent wordt hergebruikt. De transitie is weliswaar gestart maar nog niet versneld. Wereldwijd wordt bijvoorbeeld van alle afgedankte kleding minder dan 1,5 procent weer gebruikt om nieuwe kleding te maken. Een klein deel wordt nog hergebruikt voor andere producten maar het merendeel belandt op de vuilnisbelt of wordt verbrand. De milieu-impact is enorm. In de retail zitten de koplopers vooral bij premium en duurzame merken en niche spelers die veel piloten en experimenteren en klanten hebben die bereid zijn iets meer te betalen. De massa lijkt nog niet te zijn aangehaakt.”
Welke concrete circulaire toepassingen werken nu al in de praktijk?
“Reparatie is terug te zien bij duurzame merken als Patagonia, MudJeans en Nudie Jeans die in-store repair aanbieden. Maar ook multibrand retailers als Bever bieden gerefurbished producten een tweede leven aan. In de outdoor markt werkt dit goed: klanten voelen zich betrokken bij natuur en duurzaamheid, en zien reparatie als logische keuze bij kwalitatieve producten.
Brightloops laat zien hoe het óók kan: volledig circulair textiel door oude kleding opnieuw te verwerken tot modieuze nieuwe stukken. Daar hangt een hoger prijskaartje aan, maar hun doelgroep vindt het de investering waard. En juist daar wringt het vaak voor retailers: niet-duurzame en niet-circulaire kleding is zó goedkoop dat circulaire alternatieven moeilijk concurreren.
Samenwerkingen, zoals met Mended of het United Repair Centre, helpen retailers om reparatie te organiseren zonder alles zelf te doen. Grote spelers als IKEA en Decathlon experimenteren al jaren met gerecyclede materialen, tweedehands aanbod, onderdelenservice, verhuur en repair pilots. In bedrijfskleding werkt circulariteit nóg beter. Door duidelijke klantrelaties en centrale inzameling kunnen gedragen items efficiënt worden teruggebracht in de keten om er weer nieuwe grondstof van te maken. Schijvens Corporate Fashion is daar een sterk voorbeeld van.
Refurbishing wordt inmiddels in veel sectoren normaal: van elektronica en smartphones tot fietsen en meubilair. De consument repareert vooral producten met een hogere waarde. Fairphone illustreert hoe zelfreparatie door de klant zelfs onderdeel van het product kan worden. Als klanten dit niet zelf kunnen dan wordt reparatieservice een nieuw verdienmodel voor merken en retailers. Kwaliteit rendeert dan uiteindelijk dubbel.
Refill concepten zijn vooralsnog geen groot succes. In de beautysector wordt het al breed ingezet maar in de food retail blijft het moeizaam. Pieter Pot maakt een doorstart om met haar navulbare potten, foodproducten te leveren aan klanten. Onbekendheid, logistiek gedoe en ervaren ‘ongemak’ bij de klant maken dat veel pilots geen vervolg krijgen. In de praktijk ontbreekt het bij veel circulaire initiatieven aan schaal en capaciteit en zitten veel retailers hardnekkig vast in het lineaire model.”
Wat betekent circulariteit voor het verdienmodel van retailers?
“Circulariteit is niet per definitie verlieslatend, maar het vraagt wel een andere manier van kijken. Gerecyclede materialen zijn vaak duurder dan virgin materialen. Daardoor is bijvoorbeeld circulaire kleding doorgaans prijziger, een lastige propositie in een markt waar ultra-goedkope fast fashion van Aziatische platformen dominant is. Maar hoelang blijven virgin grondstoffen goedkoop? Wat gebeurt er met katoenprijzen als oogsten mislukken door klimaatverandering?
De EU Ecodesign-verordening verplicht retailers straks om producten beter repareerbaar, duurzamer en recyclebaar te maken. Dat gaat circulariteit versneld belangrijker maken. Daar komt bij dat huidige geopolitieke spanningen laten zien hoe kwetsbaar mondiale ketens zijn. Tekorten aan chips of kritieke materialen leiden nu al tot langere levertijden, stilvallende productie en hogere kosten in de elektronica.
Door meer in te zetten op recycling van onderdelen en/of grondstoffen, wil de EU minder afhankelijk worden van bijvoorbeeld ‘productiefabriek China’ en andere landen die cruciale grondstoffen leveren. EU-commissaris Wopke Hoekstra ziet circulariteit als strategisch wapen voor Europa om meer weerbaar en economisch onafhankelijk te worden.
Kortom: circulariteit levert misschien vandaag nog weinig extra rendement op, maar het opbouwen van kennis en competenties betaalt zich op termijn terug in meer omzet, marge en leveringszekerheid.”
Wat zijn de belangrijkste do’s en don’ts voor retailers die met circulariteit aan de slag willen?
“De belangrijkste stap is samenwerking. De meeste retailers produceren niet zelf, dus moeten ze met leveranciers het gesprek aangaan. Hoe maken we producten repareerbaar? Welke circulaire grondstoffen zijn geschikt? Hoe kunnen we onderdelen eenvoudig demonteren en recyclen?
Dezelfde dialoog is nodig met de klant: wat vindt hij belangrijk? Wat werkt in de praktijk wél en wat niet? De realiteit: consumenten kopen primair op prijs en kwaliteit. Dat een product óók circulair is en beter voor de planeet, voelt voor velen als een mooi bijkomend voordeel. Communicatie moet dus vooral inspelen op directe, persoonlijke voordelen en niet alleen op duurzaamheid.
Vervolgens moeten retailers het gaan doen: testen, data verzamelen, leren en het design continu verbeteren.
Tegelijk moet duidelijk worden wat circulariteit oplevert: aan kostenbesparing, grondstofzekerheid, klanttevredenheid, merkkracht én toekomstbestendigheid. Circulariteit is geen thema voor één afdeling. Het moet organisatiebreed leven: waarom gaa we dit doen?”
Welke circulaire ontwikkelingen gaan de retail de komende jaren het meest veranderen?
“De al genoemde strengere EU-wetgeving wordt de belangrijkste versneller. Grondstoffen worden schaarser omdat we meer consumeren en de aarde niet onuitputtelijk is. De datum van ‘Overshoot Day’ komt elk jaar verder naar voren in het jaar en dit brengt voor de maatschappij grote uitdagingen met zich mee. Ondernemingen die betaalbaar en kwalitatieve producten willen blijven aanbieden, moeten zich aanpassen om toekomstbestendig te blijven.
De overheid heeft hierin een sleutelrol door te zorgen voor hogere minimumnormen voor het gebruik van gerecyclede en duurzame materialen, de levensduur van producten te verlengen en het speelveld eerlijker en betrouwbaarder te maken.”
Wat betekent de Week van de Circulaire Economie voor retailers: is het vooral bewustwording of zet het echt aan tot actie?
“De Week van de Circulaire Economie is vooral een inspiratiemoment. Het zet bedrijven hopelijk in beweging, maar leidt zelden direct tot grootschalige gedragsverandering. Maar het hijst wel zichtbaar koplopers op het schild om anderen te inspireren om de eerste stap te zetten.
Retailers hebben momenteel hun handen vol aan stijgende kosten, felle concurrentie, kritische klanten, druk op marges en de impact van AI. Veel bedrijven richten zich logischerwijs in dit krachtenveld op de korte termijn om te overleven. Circulariteit wordt vaak gezien als een onderwerp voor de middel- en langere termijn maar het vraagstuk komt onvermijdelijk op het bord van elke boardroom.
Om de transitie te versnellen is één frame bijzonder effectief: het gesprek voeren over zelfstandigheid en weerbaarheid. De meeste boardrooms gaan daar nu eenmaal meer op aan dan op idealen over ‘zorg voor de planeet’. Maar zolang het doel wordt bereikt, versnelling in circulariteit, is elke insteek welkom.”
Lees verder in de retailsector
De winkel van vandaag is meer dan alleen een voorraadkast. Het biedt klanten advies en inspiratie en is de plek om in contact te zijn met klanten. Door de Oekraïne crisis en forse inflatie is het consumentenvertrouwen sterk gedaald en dit beïnvloedt het consumentengedrag. Retailers kampen daarnaast met forse kostenstijgingen op het gebied van inkoop, huur, personeelskosten, covid herstelbetalingen en energie. De omstandigheden blijven ook na covid voor veel retailers uitdagend.
