"Houd ook een publieksconsultatie over kernenergie"

In de afgelopen verkiezingsstrijd werd ineens veel over kernenergie gesproken. Bij de productie van kernenergie komt geen CO2 vrij. Een kans voor het behalen van de klimaatdoelen? Sanne Akerboom is universitair docent Recht en Politiek van de Energietransitie aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling (Universiteit Utrecht). Ze vertelt over het juridische speelveld waar zowel voor- als tegenstanders van een mogelijke tweede kerncentrale mee te maken hebben. “De emoties over kernenergie verschillen heel erg en ook dat maakt het een complex vraagstuk.”

Sanne: “Wanneer er morgen een energiebedrijf of een andere investeerder aanklopt voor een vergunning en deze aanvraag voldoet aan alle eisen en internationale technische aanbevelingen, dan zal deze vergunning gewoon verleend worden. Zo is het beleid al jaren. Er zijn in 2009 zelfs al drie locaties voor gereserveerd: de Eemshaven, de Maasvlakte I en Borssele. De Eemshaven zal nu wel geschrapt worden als mogelijke locatie, na de ophef over de recente uitspraken van Mark Rutte daarover. Maar feit blijft dat het beleid nu niet wezenlijk anders is dan tien jaar geleden. Juridisch gezien is groen licht voor de bouw van een kerncentrale eigenlijk vrij simpel.”

“Dat wil natuurlijk niet zeggen dat alles in één dag geregeld kan zijn. Daar gaan zeker een paar jaar overheen. De vergunning om zo'n centrale in werking te stellen en in werking te houden valt onder de Kernenergiewet. Maar daarnaast zijn er nog heel veel andere stappen die moeten worden ondernomen. Denk aan een watervergunning voor de bescherming van de waterkwaliteit en allerlei ruimtelijke besluitvorming. Het is al met al een heel pakket dat door het Rijk gecoördineerd wordt.”

“Het is ook echt iets anders dan een vergunningaanvraag voor bijvoorbeeld een windmolenpark. Voor kernenergie zijn de criteria internationaal afgesproken. Bijvoorbeeld de regels voor afstanden tot andere bebouwing en de bescherming tegen straling van zowel medewerkers en omwonenden. Heel veel eisen aan de technische bouw zijn op internationaal niveau bepaald. In zo’n vergunningsaanvraag moet je aan al die eisen voldoen. Deze eisen worden bovendien steeds aangepast aan de nieuwste kennis, zoals de ervaringen die nu in Azië worden opgedaan met kerncentrales van de derde generatie. Er zit een enorme internationale component aan.”

“Het juridische traject voor een nieuw kerncentrale in Nederland ligt dus klaar. Voor de eindberging van radioactief afval ligt dat echter een stuk complexer. Nederland heeft het besluit nu uitgesteld tot 2100. Best uniek om zo’n besluit zo lang uit te stellen. Nederland kiest voor een duale strategie. Enerzijds wordt er gekeken naar berging in eigen land. Anderzijds is er de hoop dat er tegen die tijd een multinationale berging is in een ander land. In het verleden is wel eens geroepen dat het afval richting Drenthe of Groningen kan. Dat stuit dan vrij snel op maatschappelijke weerstand.”

“Maatschappelijk draagvlak is dus belangrijk in de besluitvorming over kernenergie. Maar of een burger een kerncentrale kan tegenhouden? Ik denk van niet. Dat is op zichzelf niet heel veel anders dan bij een bushokje. Uiteindelijk heeft de overheid niet alleen de politieke macht om bepaalde dingen voor ons te besluiten, maar ook de discretionaire bevoegdheid. De overheid is de doorslaggevende stem die kan zeggen ‘ja, we hebben u gehoord en we begrijpen het misschien ook nog wel, maar toch gaan we doen wat we gaan doen.’ Natuurlijk is er ruimte voor het indienen van een zienswijze, als de vergunningsaanvraag ter inzage ligt. Maar als de aanvraag aan de regels voldoet, heeft een zienswijze weinig zin. Je zou dan ook willen dat een ondernemer zelf ook vooraf met burgers gaat praten.”

“Die ondernemer heeft zich echter nog niet gemeld. Daarom wordt nu een marktconsultatie gehouden met partijen die mogelijk in een Nederlandse kerncentrale zouden kunnen investeren. Misschien komt hieruit dat ze niet willen, omdat ze niet willen. En dan houdt het op, want je kunt partijen niet dwingen en zelf een ‘staatskerncentrale’ bouwen mag niet. De productie van energie is immers geprivatiseerd. Maar er kan ook uitkomen dat de omstandigheden aantrekkelijker gemaakt moeten worden. Dan heb je het met name over subsidies. Staatssteun is niet toegestaan. Maar er kan wel subsidie komen voor het financieren van de zogenoemde onrendabele top. Misschien is er wel een heel andere reden dat partijen niet willen.”

“Wat er ook uit de marktconsulatie komt, ik zou nu echt op korte termijn beginnen met die maatschappelijke dialoog. Een publieksconsultatie over een nieuwe kerncentrale, maar ook over de eindberging. Die staan immers in verband met elkaar. Ga het er nou eens over hebben. In die voorfase, als het politieke besluit nog genomen moet worden. Dit is namelijk ook het moment voor tegenstanders om hun geluid te laten horen. Als het brede publiek echt geen kernenergie wil, moet het nu opstaan, demonstreren en druk uitoefenen. Zodra het formele proces in gang is gezet, ben je als tegenstander al te laat.”

“Of er een nieuwe kerncentrale komt of niet? Ik weet het oprecht niet. Er moeten hoe dan ook drie dingen samenkomen: de ondernemer moet samenkomen met de burgers en dat dan in combinatie met wat er gedaan wordt met het radioactief afval. Daarom ook mijn advies om dat debat eerst te hebben en pas daarna bezig te gaan met een vergunningsaanvraag. Maar in principe zie ik nu niet meer aanleiding dan tien jaar geleden om er een neer te zetten. Los van de marktconsultatie is alles nog hetzelfde. Ik ben benieuwd of er nu wel een project van de grond komt.”

Sanne Akerboom sprak ook over kernenergie tijdens onze maandelijkse Energy Transition Thursday talkshow. Bij deze sessies ontleden specialisten uit de branche telkens één vorm van duurzame energieopwekking. Bekijk voor meer informatie de volledige uitzending van Energy Transition Thursday over kernenergie (april 2021).

Ontdek meer verhalen van ondernemers

Overweegt u een eigen onderneming, staat u aan de rand van het opstartproces of wilt u eens een kijkje nemen in de keuken van een ander? Duik in onze ondernemersverhalen en haal inspiratie en tips uit de ervaringen die ondernemers delen.

Ga naar alle ondernemersverhalen

Lees verder in de energiesector

De energiesector is sterk in beweging nu de energietransitie steeds meer vaart krijgt. ABN AMRO wil een leidende rol spelen in het versnellen van de energietransitie, die bol staat van de kansen én obstakels.

Bekijk alle artikelen