Covid dwingt verdere digitalisering van de zorg af
Het Covid-virus heeft de ziekenhuiszorg sinds maart vorig jaar voor grote uitdagingen gesteld. Toch kon het grootste deel van de reguliere, niet-corona gerelateerde zorg doorgang vinden, blijkt uit cijfers van Zorginstituut Nederland. In 2021 wordt de druk op de reguliere zorg echter groter, wat het belang van verdere digitalisering in de sector benadrukt.
Insight
Zorginstituut Nederland concludeert dat het grootste deel van de reguliere ziekenhuiszorg in 2020 heeft kunnen plaatsvinden. Ziekenhuizen hebben zorg geleverd voor een waarde van 21,8 miljard euro, 9 procent minder dan in 2019. Dat deze daling gezien de omstandigheden redelijk beperkt is, komt mede omdat januari en februari van 2020 voor de zorg normale maanden waren en in de zomer een groot deel van de reguliere zorg kon worden hervat. Pas in november nam Covid-zorg weer een substantieel deel van de bedden in de intensive care (ic) in beslag en beperkte daarmee de mogelijkheid om operaties uit te voeren waarvoor vervolgens een ic-bed nodig is.
Echter, de situatie is minder geruststellend dan deze cijfers doen vermoeden. Er is namelijk geen rekening gehouden met de stijging van kosten, die normaliter zo’n 3 procent per jaar bedraagt. Wanneer deze kostenstijging wordt meegenomen, dan is vorig jaar ruim 2,8 miljard euro of 11,5 procent minder zorg geleverd dan verwacht mocht worden. En deze daling blijkt in de praktijk wel degelijk substantieel; volgens de Nederlandse vereniging voor Anesthesiologie en Heelkunde zijn vorig jaar maar liefst 100.000 noodzakelijke, niet-spoedeisende operaties uitgesteld.
Bovendien oogt het lopende jaar al flink grimmiger voor het volume van reguliere zorg. Gedurende de eerste vier maanden van 2021 is er geen afname van betekenis in de Covid-zorg geweest. De ic-capaciteit is vergroot van de reguliere 1150 bedden naar 1300 op dit moment. Van deze 1300 bedden worden er meer dan 800 gebruikt door Covid-patiënten. Dit betekent dat er maar 500 bedden beschikbaar zijn voor de nazorg na reguliere operaties; minder dan de helft van voor de Covid-pandemie. In de week van 15 april kon dan ook nog maar 68 procent van de operatiekamers gebruikt worden, omdat er of geen ic-bedden beschikbaar waren om mensen naderhand te verzorgen, of geen personeel beschikbaar was om deze zorg te verlenen. Het tekort aan personeel komt steeds nadrukkelijker naar voren. Als er al bedden zijn, is er geen personeel om de zorg te verlenen.
Om de benodigde reguliere operatiezorg wel te kunnen leveren moet er minder zorg per zieke nodig zijn. We kunnen niet verwachten dat het zorgpersoneel nog meer uren gaat werken. Het stuwmeer aan vakantiedagen is al immens en het ziekteverzuim loopt sterk op; 7,8 procent gemiddeld, en 8,7 procent op de intensive care. Digitalisering, waarbij een deel van de zorg buiten de muren van het ziekenhuis wordt gebracht, kan een oplossing bieden.
Digitalisering van de zorg is een al paar jaar bekende toverformule, die helaas nog maar mondjesmaat voet aan de grond heeft gekregen. Kennelijk kon de groeiende zorgvraag de afgelopen jaren binnen de ziekenhuizen worden opgevangen. De huidige problemen tonen aan dat het roer nu om moet, wat betekent dat toch zo’n 25 procent van de chronische zorg bij de patiënt zelf moet worden gebracht, die daarbij – uiteraard onder verantwoordelijkheid van de specialist in het ziekenhuis – wordt ondersteund door digitale zorgsystemen, en de huisarts of de wijkverpleging.
Verschillende ziekenhuizen nemen al goede initiatieven met gebruik van innovatieve systemen als Luscii, Sananet, Hartwacht, en Beter Dichtbij. Er moeten echter op het vlak van digitalisering nog veel meer stappen worden gezet om ervoor te zorgen dat ziekenhuizen zich volledig kunnen concentreren op operaties en andere complexe zorgvragen. Het delen van data om de zorg te kunnen verplaatsen, is nog wel een stevige horde die genomen moet worden. De privacy-eisen die zijn vastgelegd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming leggen de lat terecht hoog.
In de podcast, Slimmer gezond, geeft ABN AMRO een inkijkje in hoe de zorg er over tien jaar uit zou kunnen zien.
In Headlines & Insights geeft ABN AMRO duiding bij het nieuws.
Meer informatie
- Zorginstituut Nederland, Zorgcijfersmonitor
- NZA, Analyse van de coronacrisis voor de reguliere zorg
- ABN AMRO-podcast, Slimmer gezond
- ABN AMRO-publicatie, Komt een patiënt niet meer bij de dokter
- Anja van Balen, ABN AMRO sectoreconoom, anja.van.balen@nl.abnamro.com
