AI kan tegenwoordig in enkele seconden de perfecte wijk ontwerpen. Tenminste, zolang niemand vraagt wat 'perfect' eigenlijk betekent.
Wie de afgelopen maanden op een vakbeurs of congres rondliep, kon er niet omheen. Kunstmatige intelligentie verovert in hoog tempo de bouw- en vastgoedsector. AI helpt bij tenderen, ontwerpen, planning, monitoring van de uitvoering en het doorrekenen van complexe gebiedsontwikkelingen. En terecht. De mogelijkheden zijn indrukwekkend en worden vaak gepresenteerd als dé manier om de sector productiever te maken. In een tijd van personeelstekorten, stijgende complexiteit en grote maatschappelijke opgaven kunnen we die productiviteitswinst goed gebruiken.
“Elke ontwerpkeuze is een afweging tussen publieke en private belangen, tussen economie en ecologie, tussen vandaag en morgen.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Maar juist doordat AI steeds slimmer wordt, bekruipt mij een ongemakkelijk gevoel. We discussiëren volop over de kwaliteit van algoritmen, de betrouwbaarheid van data en de kans op bias. Allemaal terechte onderwerpen. Toch denk ik dat we de belangrijkste vraag nog nauwelijks stellen: hoe maakt AI eigenlijk een optimale afweging tussen belangen?
Bij veel toepassingen zijn de doelstellingen relatief helder. Minder faalkosten, een efficiëntere planning, veiliger werken of een lagere milieu-impact. Maar hoe verder je naar voren schuift in het proces, richting ontwerp en uiteindelijk gebiedsontwikkeling, hoe minder technisch de opgave wordt. Daar bestaan zelden objectief juiste antwoorden. Iedere ontwerpkeuze is uiteindelijk een afweging tussen publieke en private belangen, tussen economie en ecologie, tussen vandaag en morgen.
Een algoritme kan duizenden varianten doorrekenen. Maar het weet niet wanneer betaalbaarheid belangrijker is dan biodiversiteit. Of een extra basisschool meer maatschappelijke waarde heeft dan honderd extra woningen. Dat zijn geen technische keuzes. Dat zijn keuzes die iets zeggen over de samenleving die wij willen bouwen.
“Hoe slimmer AI wordt, hoe belangrijker de menselijke factor wordt.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Misschien moeten we ons minder druk maken over de vraag of AI de juiste antwoorden geeft en vaker over de vraag wie de vragen én de uitgangspunten formuleert. Want precies daar komen onze normen en waarden het model binnen. Niet omdat AI bevooroordeeld is, maar omdat wij bepalen welke doelen tellen, welke indicatoren gewicht krijgen en welke afwegingen als ‘optimaal’ worden beschouwd. AI is dus niet waardenvrij. Dat kan ook helemaal niet.
Wellicht is dat wel de grootste paradox van kunstmatige intelligentie. Hoe slimmer de algoritmen worden, hoe belangrijker menselijke wijsheid wordt. Want uiteindelijk bepaalt AI niet hoe onze leefomgeving eruitziet. Dat blijft mensenwerk. AI maakt alleen zichtbaar welke waarden wij belangrijk genoeg vinden om onze leefomgeving op te bouwen.
Deze column is eerder verschenen in Cobouw op 2 juli 2026.
Over de auteur
Leontien de Waal is sector banker Bouw. Zij volgt de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de gebouwde omgeving. Haar ervaring en netwerk, aangevuld met kennis uit de studie Master City Developer (gebiedsontwikkeling), brengt ze in bij klanten van ABN AMRO.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector is het economische en maatschappelijke fundament onder veel andere sectoren. De sector kent verschillende uitdagingen zoals het stikstof-dossier, netcongestie, personeelstekorten en de noodzaak van productiviteitsverbetering. Geholpen door technologische innovaties en digitalisering, vindt de sector een antwoord op de uitdagingen en veranderende wet- en regelgeving. Daarbij is inzet van de hele keten nodig, van ingenieurs tot en met installateurs. Nu thema's als energie efficientie, milieu-impact, circulariteit en prefabricage aan relevantie winnen, zoekt de bouwsector naar een nieuw evenwicht tussen ambities, haalbaarheid en uitvoering.
