Netcongestie laat zien wat er gebeurt wanneer de vraag sneller groeit dan de capaciteit van een cruciaal systeem. Jarenlang gingen we ervan uit dat er altijd ruimte was op het elektriciteitsnet. Tot woonwijken, bedrijven en laadpleinen op een wachtlijst belandden. Pas toen werd zichtbaar hoe afhankelijk onze economie is van infrastructuur, die lang vanzelfsprekend leek.
Geen geld en geen mensen
Bij wegen, bruggen, sluizen en spoor dreigt iets vergelijkbaars. De vraag naar personenmobiliteit en goederenvervoer groeit, terwijl veel infrastructuur snel veroudert. Een groot deel van het netwerk stamt uit de jaren zestig en zeventig en nadert het einde van zijn technische levensduur. De komende jaren moet voor tientallen miljarden euro’s worden geïnvesteerd in renovatie en vervanging van wegen, bruggen, sluizen en spoor. Tegelijk schuiven uitbreidingsprojecten op, omdat geld en uitvoeringscapaciteit nodig zijn om het bestaande netwerk overeind te houden.
Eén voor allen, allen voor infra?
Ook hier ontstaat congestie wanneer capaciteit en investeringen achterblijven bij de vraag. Dat merken we minder abrupt dan bij het elektriciteitsnet. Het begint met uitstel van werkzaamheden door budgetproblemen. Daarna volgen gewichtsbeperkingen, storingen, omleidingen en vertragingen. Pas als bouwers, vervoerders en reizigers er dagelijks last van hebben, noemen we het een crisis.
Zo’n crisis raakt de economie breed. Zonder bereikbaarheid stokt de woningbouw, de arbeidsmarkt en functioneren logistieke ketens minder goed. Ook defensie en energievoorziening zijn afhankelijk van deze netwerken. Toch behandelen we infrastructuur in de rijksbegroting nog te vaak als een kostenpost van één ministerie: Infrastructuur en Waterstaat.
“Wie infrastructuur slechts als kostenpost behandelt, krijgt later een flinkere rekening gepresenteerd.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Draghi fronst zijn wenkbrauwen
Infrastructuur maakt toekomstige economische en maatschappelijke waarde mogelijk: woningbouw, duurzame bedrijvigheid, bereikbaarheid en veiligheid. Daarom is meer structurele ruimte op de rijksbegroting gerechtvaardigd en die moeten we ook zien te vinden bij de ministeries Binnenlandse Zaken & Koninkrijkrelaties, Economische Zaken & Klimaat en Defensie. Nederland onderschreef eerder de boodschap van Draghi: onder investeren schaadt groei. Wie die waarschuwing serieus neemt, kan uitstel en beknotting van infrastructuurinvesteringen niet langer als slimme besparing verkopen.
Gratis bestaat niet
De kernvraag is dus hoe we die investeringen betalen. De rijksbegroting blijft de basis, omdat infrastructuur maatschappelijke belangen dient en economische groei mogelijk maakt. Maar die basis staat onder druk, onder meer doordat elektrificatie de inkomsten uit brandstofaccijnzen vermindert. Daarom is het logisch om betalen naar gebruik opnieuw te bekijken, bijvoorbeeld via tolheffing. Niet als vervanging van publieke investeringen, maar als aanvulling: wie infrastructuur gebruikt, mag ook bijdragen aan de instandhouding ervan.
“Gratis infrastructuur bestaat niet: wie haar gebruikt, mag ook bijdragen aan de instandhouding.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Deze column is eerder verschenen in Cobouw op 28 augustus
Over de auteur
Leontien de Waal is sector banker Bouw. Zij volgt de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de gebouwde omgeving. Haar ervaring en netwerk, aangevuld met kennis uit de studie Master City Developer (gebiedsontwikkeling), brengt ze in bij klanten van ABN AMRO.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector is het economische en maatschappelijke fundament onder veel andere sectoren. De sector kent verschillende uitdagingen zoals het stikstof-dossier, netcongestie, personeelstekorten en de noodzaak van productiviteitsverbetering. Geholpen door technologische innovaties en digitalisering, vindt de sector een antwoord op de uitdagingen en veranderende wet- en regelgeving. Daarbij is inzet van de hele keten nodig, van ingenieurs tot en met installateurs. Nu thema's als energie efficiëntie, milieu-impact, circulariteit en prefabricage aan relevantie winnen, zoekt de bouwsector naar een nieuw evenwicht tussen ambities, haalbaarheid en uitvoering.
