Het kabinet wil dat in 2030 de helft van de nieuwbouwwoningen uit een fabriek komt. Mijn advies: maak industrieel bouwen geen doel op zich. Fabriekswoningen komen sneller tot stand, vragen minder mensen en bieden kansen voor verduurzaming. Maar een snel geproduceerde woning maakt nog geen snel woningbouwproces. Voor de fabriekspoort wachten namelijk grond, ontwerp, financiering en vergunningen. Erna volgen transport, fundering, netaansluiting, openbare ruimte en voorzieningen.
“Als iedere partij haar eigen planning optimaliseert, organiseren we gelijktijdige vertraging.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Versnellen zonder samenhang
De Algemene Rekenkamer maakt dat pijnlijk zichtbaar. Van de 731 miljoen euro beschikbaar voor woningbouw in 2025 wordt slechts 327 miljoen besteed. Niet door gebrek aan behoefte of geld, maar doordat netcongestie, stikstof en ambtelijke capaciteit onvoldoende in samenhang worden aangepakt. Het Actieplan Versnelling Woningbouw wil de gemiddeld acht jaar durende ontwerp- en vergunningsfase halveren door digitalisering en parallel plannen. Terecht, maar processen naast elkaar zetten is nog geen samenwerking. Als iedere partij haar eigen planning optimaliseert, organiseren we gelijktijdige vertraging.
Optimalisatie tegenover bouwregels
Ook bij de bouwregels wringt het. Minister Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening wil voorkomen dat een woningconcept dat voldoet aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), per gemeente opnieuw aan aanvullende eisen wordt onderworpen. Begrijpelijk: een bouwer wil niet bij iedere gemeentegrens opnieuw ontwerpen op bijvoorbeeld afwijkende BENG eisen. Toch kan uniformiteit ook suboptimalisatie veroorzaken. De BENG-systematiek eist een specifieke energieprestatie per gebouw, terwijl het oplossen van netcongestie vraagt om optimalisatie van een hele wijk. Collectieve oplossingen voor warmte, opslag, opwek en energiedeling ontlasten het net en kan de businesscase van een wijk financieel haalbaar maken. Die optimalisatiewinst past niet altijd bij verplichtingen uit een systematiek voor één gebouw.
“Zonder een Geïndustrialiseerde Productie Strategie produceren we sneller woningen, die daarna moeten wachten op kabels, leidingen en elektrisch vermogen.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Gemotiveerd afwijken met een GPS
Daarom hebben we meer nodig dan uniforme bouwregels. Ik noem dat een GPS: een Gezamenlijke Productie Strategie, waarbij je gemotiveerd kunt afwijken van gebouw eisen. Opdrachtgever, vergunningverlener, ontwikkelaar, bouwer, netbeheerder, toeleverancier en technisch dienstverlener sturen samen op de totstandkoming van complete buurten. Met gedeelde data, vroeg vastgelegde keuzes, simultane besluitvorming en ruimte voor slimme wijkoplossingen. Standaardiseer dus niet blind de oplossing, maar processen en raakvlakken: wie levert wat, wanneer en met welk koppelstuk? Een woningfabriek versnelt de productie, maar zonder GPS produceren we vooral sneller woningen die vervolgens alsnog staan te wachten op kabels, leidingen en elektrisch vermogen.
Deze column is eerder verschenen in Cobouw op 2 oktober 2026
Over de auteur
Leontien de Waal is sector banker Bouw. Zij volgt de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de gebouwde omgeving. Haar ervaring en netwerk, aangevuld met kennis uit de studie Master City Developer (gebiedsontwikkeling), brengt ze in bij klanten van ABN AMRO.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector staat voor een grote opgave: meer woningen bouwen, gebouwen verduurzamen en infrastructuur vernieuwen en uitbreiden. Tegelijkertijd wordt de uitvoeringskracht uitgedaagd door personeelstekorten, netcongestie, stikstof, klimaatadaptatie en lange procedures. Innovatie, digitalisering en slimmer samenwerken in de keten kunnen helpen om de beschikbare capaciteit beter te benutten en de bouwopgave sneller en productiever uit te voeren.
