Bij een recente bijeenkomst over een nieuw te bouwen marinierskazerne liet Defensie zien hoe het Korps Mariniers van de toekomst eruitziet. Niet als groter geheel, maar als wendbare eenheden van scalable warriors: kleine teams die snel kunnen opschalen, technologie slim benutten en met minimale middelen kunnen handelen in complexe omstandigheden.
Het is een visie op toekomstbestendig opereren en eerlijk gezegd iets waar de bouw- en energiesector wat van kan leren.
Strijd om leefruimte
De strijd in de gebouwde omgeving draait niet zozeer om veiligheid, maar om leefruimte. Om woningbouwprojecten die vastlopen door netcongestie. Om gemeenten die klem zitten tussen klimaatambitie en capaciteit. En om ontwikkelaars die wel willen, maar niet kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet. De transitie stokt niet op kennis, maar op coördinatie. Iedereen wil bewegen, maar niemand heeft ruimte om te manoeuvreren.
Precies daarom hebben we scalable warriors nodig: kleine, gebiedsgerichte teams die kunnen schakelen tussen techniek, beleid en uitvoering. Eenheden van bouwers, ontwikkelaars, financiers, netbeheerders, energiebedrijven, burgers en ambtenaren die de handelingsruimte krijgen om lokaal te experimenteren met energiehubs, gedeelde opslag of flexibele aansluitmodellen.
“We hebben kleine, gebiedsgerichte teams die kunnen schakelen tussen techniek, beleid en uitvoering.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Van praten naar doen
We zien de eerste voorbeelden ontstaan van partijen die bij elkaar kruipen omdat een bouwopgave anders niet doorgaat. In die drukketel ontstaan slimme oplossingen en snelle leercurves, maar het blijft nog incidenteel. In Stad aan ’t Haringvliet slaan gemeente, netbeheerder, ondernemers en bewoners de handen ineen in de InnovaHub, met een klein maar doortastend multidisciplinair team. Het experimenteert met lokale energieopslag, slimme sturing en gedeelde infrastructuur. Geen praatclub, maar een groep doeners die nieuwe woningen letterlijk van stroom en warmte voorziet. Deze manier van werken zou de nieuwe standaard moeten worden, want de onlangs gelanceerde Ontwerpnota Ruimte laat zien dat de toekomst vraagt om ‘standaard’ integrale gebiedsontwikkeling: waar energie, klimaatadaptatie en circulariteit samenkomen.
“De toekomst vraagt om ‘standaard’ integrale gebiedsontwikkeling en doortastende multidisciplinaire teams.”
Leontien de Waal
Sector Banker Bouw
Scalable warriors voor integrale gebiedsopaven
InnovaHub en vergelijkbare projecten bieden inspiratie voor meer: hun manier van samenwerken, het lef om te experimenteren en het vertrouwen om ruimte te geven is immers makkelijk te kopiëren. De netten zitten vol, de community-bijeenkomsten ook en ondertussen blijven we praten over netcongestie, drinkwatertekorten en verlies van biodiversiteit in de stad. Laten we met man en macht ruimte geven aan die nieuwe lichting scalable warriors in de gebiedsontwikkeling. Niet in camouflagepak, maar met veiligheidsschoenen, laptop, lef, mandaat en een duidelijke missie: Nederland leefruimte geven.
Deze column is eerder in Cobouw verschenen op 22 oktober 2025.
Over de auteur
Leontien de Waal is sector banker Bouw. Zij volgt de belangrijkste trends en ontwikkelingen in de gebouwde omgeving. Haar ervaring en netwerk, aangevuld met kennis uit de studie Master City Developer (gebiedsontwikkeling), brengt ze in bij klanten van ABN AMRO.
Lees verder in de bouwsector
De Nederlandse bouwsector behoorde de afgelopen jaren tot een van de best presterende sectoren, ondanks verschillende uitdagingen waar de sector mee te maken heeft. Voorbeelden zijn het stikstof-dossier, de forse prijsverhogingen van energie en bouwmaterialen en ook de personeelstekorten. Gedreven door trends, innovaties en wet- en regelgeving groeit de relevantie van thema’s als duurzaamheid en milieu-impact en zoekt de sector zijn weg naar een nieuw evenwicht.
