Agrarisch ondernemer Elma Vroege zoekt ruimte om te blijven innoveren

Naast het huis van Elma Vroege scharrelen biologische kippen door het weiland. Het is een nieuwe tak van familiebedrijf Gebroeders Vroege in Dalen, dat vooral groot werd met melkvee en akkerbouw. Met circa 1.200 melkkoeien behoort het tot de grotere melkveebedrijven van Nederland. Haar aandacht gaat niet naar schaalgrootte, maar naar de volgende stap. “Ik vind het leuk om dingen uit te zoeken, uit te vogelen, uit te dokteren.”

Ze heeft haar eigen plek in het familiebedrijf. Haar broer houdt zich vooral bezig met de dagelijkse bedrijfsvoering, de koeien en het land. Andere familieleden hebben hun eigen technische en praktische taken. Elma richt zich op bedrijfsontwikkeling, vergunningen, investeringen en verduurzaming. “Ik heb 100% vertrouwen dat mijn broer het goed doet, goed voor de koeien zorgt en dat het allemaal goed loopt. Zij hebben 100% vertrouwen in mijn achterlijke ideeën” zegt ze met een lach. Die ideeën brengen het bedrijf inmiddels van melk en akkerbouw naar kippen en groen gas.

Als kind zag ze vooral hoe hard haar familieleden werkten. Boer worden betekende in haar ogen zeven dagen per week melken. Dat trok haar niet. Ze wilde studeren. In Wageningen koos ze moleculaire levenswetenschappen. De wetenschap boeide haar, maar een loopbaan waarin ze jarenlang één eiwit of moleculair proces zou onderzoeken, zag ze niet zitten. Daarom volgde ze in Tilburg een master supply chain management.

Via een stage kwam ze bij John Deere in Mannheim terecht. Ze bleef er zes jaar. Daar werkte ze onder meer als value engineer. Juist projecten die vastliepen kwamen op haar bureau. Techniek, productie, eindgebruiker en kosten moesten bij elkaar worden gebracht. Haar taak was een oplossing te vinden waarmee iedereen verder kon. Ze deed er vooral veel ervaring op die ze nu toepast in haar werk.

Terwijl ze in Duitsland carrière maakte, belde haar broer steeds vaker vanuit Dalen. Een vergunning liep vast of een adviseur reageerde niet. Kon zij niet even meekijken? Toen zij en haar vriend besloten Duitsland te verlaten, was het idee dat ze misschien een half jaar bij het familiebedrijf zou helpen. Even orde op zaken stellen en daarna verder kijken. Dat liep anders. Ze bleef.

Het landbouwbedrijf leek inmiddels minder op het bedrijf waar ze opgroeide. “Het is veel complexer geworden. Veel meer denkwerk, analyses, plannen maken.” Precies daar bleek haar passie te liggen. Ook buiten het erf is ze actief, in de lokale LTO, het bestuur en lid van de raad van commissarissen van Coöperatie FromFarmers.

Het bedrijf werkte jarenlang mee aan praktijkonderzoek naar voerefficiëntie. Daarbij werd van individuele koeien bijgehouden hoeveel voer ze opnamen en hoeveel melk ze daarmee produceerden. Hoe beter een koe voedingsstoffen uit haar voer benut, hoe minder voer nodig is voor dezelfde hoeveelheid melk en hoe lager de uitstoot per kilo melk kan worden. Goed ruwvoer van eigen land vermindert de behoefte aan aangevoerd eiwitrijk voer.

Samen met andere melkveehouders werkt Vroege aan mestvergisting. Methaan dat anders uit mest kan vrijkomen, wordt afgevangen en opgewerkt tot gas voor het aardgasnet. Daarmee ontstaat tegelijk een product en een extra verdienmodel.

Voor Elma past dat in dezelfde bedrijfsfilosofie als voerefficiëntie. Haal meer uit dezelfde grondstoffen en probeer verliezen te beperken. Ze ziet daarin ook een bredere rol voor Nederlandse landbouw. Ze stoort zich aan het huidige beleid van sanering. “Dan gooien we kennis en innovatie weg in een voorlopend land als Nederland. We hebben de universiteiten, we hebben het kennisniveau en een kritische consument. We hebben alles op orde om voedsel van hoogste kwaliteit maatschappelijk verantwoord te kunnen produceren.”

Vroege begrijpt dat landbouw moet veranderen. . Sterker nog, ze is zelf voortdurend op zoek naar mogelijkheden om de lat hoger te leggen. Door te blijven innoveren en doorontwikkelen, wil ze haar bedrijf steeds verder verbeteren op het gebied van duurzaamheid, dierenwelzijn en efficiëntie Waar ze moeite mee heeft, is dat klimaat, stikstof, dierenwelzijn en voedselproductie vaak als afzonderlijke dossiers worden behandeld. Op een boerenbedrijf komen ze tegelijk samen. “Je kunt niet alles perfect doen. Koeien op de grup (aanbindstal) ) met minimale ventilatie stoten minder stikstof uit in vergelijking met een ligboxenstal, maar qua dierenwelzijn is dat absoluut niet meer van deze tijd. Je moet dus een compromis zoeken.

Het eigen bedrijf kiest bijvoorbeeld voor veel koe-comfort in de stal. De ligboxen zijn ruim met luxe diepstrooiselligplaatsen, er zijn ventilatoren en brede drinkplaatsen. Tegelijk kiest het niet voor weidegang. Dat past minder goed bij het bedrijfsmodel. Ze ziet verduurzaming daarom niet als één vast recept. Bedrijven moeten zoeken naar een combinatie die technisch, economisch en maatschappelijk werkt.

Elma schudt haar hoofd als ze naar het huidige stikstofbeleid kijkt. “Ik begrijp niet waarom minder landbouw zo vaak als oplossing wordt gezien. Wanneer productie uit Nederland verdwijnt, verdwijnt de consumptie immers niet automatisch mee. “Als we geen kippen meer houden in Nederland, betekent dat niet dat de Europese supermarkt geen kip meer verkoopt.”

De landbouw van de toekomst hoeft volgens haar dus niet één vorm te hebben. Er kan ruimte zijn voor grote gespecialiseerde bedrijven, biologische boeren, bedrijven met een winkel of boeren die natuurbeheer combineren met voedselproductie.

Beleid zou volgens Vroege vaker van onderaf moeten ontstaan. “Breng partijen rond een concreet probleem bij elkaar.” Ze noemt haar contacten met gemeente en provincie. Daar ervaart ze meer begrip voor de praktijk dan op landelijk niveau. “We moeten stoppen met roeptoeteren en terug naar de stoffige expertise”, vindt ze. “Dat mensen gewoon echt weer kennis hebben.” Die houding vraagt ook iets van boeren: blijven praten, ook als de frustratie groot is. Tegelijk vindt ze dat overheid en maatschappij moeten beseffen wat het met ondernemers doet als hun legaal verleende vergunning ter discussie komt. Dat op dit moment boeren door intrekkingsverzoeken mogelijk hun vergunning verliezen, vindt Elma zorgelijk en veroordeelt ze sterk.

Dat Vroege als vrouw zo’n rol binnen het bedrijf heeft gekregen, vindt ze zelf van ondergeschikt belang. Thuis was er geen onderscheid tussen man of vrouw. Inmiddels is het normaal dat vrouwen werken en ondernemen. Maar een man die thuis de zorgtaken op zich neemt, vinden we nog steeds bijzonder. Dáár ligt de volgende stap in de emancipatie.

Voor haar telt uiteindelijk vooral welke rol iemand binnen een bedrijf kan vervullen. Haar eigen rol lijkt duidelijk: zoeken waar het vastloopt, partijen verbinden en kijken welke volgende stap mogelijk is. Diezelfde ruimte wil ze voor de landbouw als geheel. “Concretiseer ons probleem. Zet doelen neer waar we echt aan moeten en kunnen werken.”

Lees meer verhalen van ondernemers in de agrarische sector

Overweegt u een eigen onderneming, staat u aan de rand van het opstartproces of wilt u eens een kijkje nemen in de keuken van een ander? Duik in onze agrarische ondernemersverhalen en haal inspiratie en tips uit de ervaringen die ondernemers delen.

Meer ondernemersverhalen in de agrarische sector