Milieubelastingen blijken slechts wisselgeld

Hoewel verduurzaming van de Nederlandse economie de afgelopen jaren steeds hoger op de politieke agenda wordt gezet, tonen de cijfers van het CBS aan dat die politieke aandacht zich nog nauwelijks vertaalt in hogere lasten voor vervuilers. Ondanks allerlei goedbedoelde pogingen heeft milieubelasting zich in de afgelopen 25 jaar nauwelijks kunnen ontwikkelen tot een doeltreffend instrument om vervuiling bij de bron aan te pakken.

Achtereenvolgende kabinetten hebben namelijk wel degelijk nieuwe belastingen ingevoerd, in een poging om de vervuiler meer te laten betalen. Geen van de nieuwe belastingen had echter een lang leven. Zo werd in 2008 een vliegbelasting ingevoerd, die per 2010 weer verdween. In 2008 werd een verpakkingsbelasting ingevoerd, om per 2015 weer te verdwijnen. Tenslotte werd in 2013 de vrijstelling van kolenbelasting voor kolencentrales afgeschaft, om in 2018 weer te worden ingevoerd.

Hoewel het beprijzen van vervuiling een zeer effectieve manier is om vervuiling terug te dringen, blijken kabinetten nieuwe milieubelastingen vooral als wisselgeld te beschouwen. Alle nieuwe belastingen verdwenen na onderhandelingen met de belastingplichtige bedrijven. De vliegbelasting verdween uit angst om reizigers en vliegmaatschappijen te verliezen. De verpakkingsbelasting werd na overleg met de sector ingeruild voor een convenant, waarin bedrijven beloofden zelf in actie te komen. Tenslotte werd de ontheffing voor de kolenbelasting in 2013 na een paar jaar weer ingevoerd. De ontheffing maakte deel uit van het Energieakkoord en kwam in ruil voor de sluiting van vijf oude kolencentrales. Vier kolencentrales die op dit moment nog open zijn, profiteren van de belastingvrijstelling.

Inmiddels twijfelen beleidsmakers er toch aan of de met het bedrijfsleven gemaakte afspraken wel even effectief zijn als een milieubelasting. Zo staat herintroductie van de eerder afgeschafte milieubelastingen alweer op de rol. De vliegbelasting wordt opnieuw ingevoerd in 2021. Een nieuwe verpakkingsbelasting staat in het verkiezingsprogramma van de PvdA, terwijl GroenLinks een generieke grondstoffenbelasting voor fabrikanten wil en D66 pleit voor een plasticbelasting op Europees niveau.

Alleen over een herintroductie van de kolenbelasting wordt niet gesproken. Dat wordt kennelijk niet nodig geacht, daar vorig jaar reeds een wet is aangenomen die de Nederlandse energiesector verbiedt om na 2030 nog kolen te gebruiken. Een van de overgebleven centrales sluit mogelijk zelfs al dit jaar. Daarvoor sloot het kabinet opnieuw een deal, waarbij het naar verwachting 240 miljoen euro zal moeten overmaken. Zo heeft vervuiling toch een prijs, maar is het niet de vervuiler die betaalt.

In Headlines & Insights geeft ABN AMRO duiding bij het nieuws.

• CBS, Milieubelastingen vormen kleiner deel belastingopbrengsten
• FD, De Energietransitie vaart tegen de wind in (tevens gepubliceerd op Insights)
• Arnold Mulder, Sector Banker Energy ABN AMRO, arnold.mulder@nl.abnamro.com