Experts van wereldformaat laten licht schijnen op geopolitieke verschuivingen

China timmert hard aan de weg om de VS van de troon te stoten als dominante wereldmacht. De groei van het land lijkt niet te stuiten. Volgens Chinakenner Ruben Terlou - bekend van de tv-series 'Langs de oevers van de Yangtze' en 'Door het hart van China - is de drive van China om de nummer 1 van de wereld te worden enorm. “China was van de 11e tot de 18e eeuw dominant in de wereld, maar in de 19e eeuw ging het rijk ten onder aan het westerse imperialisme. Ze noemen het zelf de eeuw van de vernedering. Maar nu zijn ze back on track, het grote rijk begint weer tot wasdom te komen. De Chinezen hebben altijd gedacht: ooit komen we terug op de nummer 1 positie die ons toebehoord.”

President Xi Jinping belooft het Chinese volk een wederopstanding onder de politieke slogan: de Chinese droom. Een van de doelen is om in 2030 wereldleider te zijn op het gebied van Artificial Intelligence. Gezichtsherkenning en big data spelen hierbij een belangrijke rol. China telt nu al zo'n 170 miljoen beveiligingscamera's, maar de overheid wil dat aantal tegen 2020 meer dan verdrievoudigen om de staatsveiligheid te verhogen. In het Westen ondenkbaar, maar in China is het systeem volgens Terlou ongelofelijk populair. “China gebruikt digitale technologie om burgers en bedrijven te sturen en controleren. Big data meets big brother. Dat strookt niet met de westerse ideeën over individuele vrijheid. En juist daar heb je iets te pakken. Het confucianisme is in China nog steeds heel relevant. De groep is belangrijker dat het individu, plichten zijn belangrijker dan rechten. En het vertrouwen in de overheid is enorm groot. Daarom kan Xi Jinping zijn langetermijndoelen heel zorgvuldig en geduldig bereiken.”

Waar China er alles aan doet om de nummer 1 positie in te nemen, doet de VS er alles aan om de koppositie te behouden. America First is het credo van Trump. Zijn protectionistische beleid om de Amerikaanse industrie te beschermen, resulteert in talloze importheffingen op producten uit China. Amerika-correspondent Jan Postma geeft een kijkje in de onderhandelingstactieken van Trump. “Je kunt een rode draad ontdekken in Trumps manier van onderhandelen. Hij stelt een enorme eis, de wereld schrikt en dan beginnen de onderhandelingen. Die duren vaak heel lang, uiteindelijk haalt hij de helft of misschien een kwart binnen. Omdat wij als buitenstaanders niet precies weten wat zijn doel was, kan hij iedere uitkomst verkopen als een overwinning.” Daarnaast benadert Trump zijn onderhandelingen met China als zijn onderhandelingen in het vastgoed. “Hij gelooft dat persoonlijke contacten de sleutel zijn”, vertelt Postma. “Trump heeft het gevoel dat als hij het goed met Xi Jinping kan vinden, de rest wel zal volgen. Hij zet daarvoor dan ook alles in. Zijn kleindochter spreekt bijvoorbeeld Mandarijn en dat laat hij graag zien.”

Trump richt zijn pijlen niet alleen op China, het hele internationale handelssysteem ligt onder vuur. Terwijl de Amerikaanse president uit de Wereldhandelsorganisatie dreigt te stappen, pleit Sigrid Kaag – Nederlandse Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking - juist voor het compromis. “Er is op veel fronten kritiek op het internationale handelssysteem. Die zorgen delen wij ook, we kijken alleen anders naar de benadering. Het systeem heeft de afgelopen decennia ook veel goeds gebracht, dat wordt vaak vergeten. We verwachten een opbouw, een hervorming van het systeem. We willen het niet afbreken, maar samen optrekken om het te verbeteren. Niet weglopen voor de moeilijkheden, maar verantwoordelijkheid nemen.”

Is het niet naïef om te zoeken naar het compromis in deze tijden van America First en China First? Kaag: “De kunst van politiek bedrijven is komen tot een compromis dat werkbaar is, waar de meerderheid zich in herkent. Dat is niet naïef, dat is zoeken naar een betere oplossing. Natuurlijk moeten we als Europese Unie ontzettend ambitieus zijn en niet bang zijn om de middelen te gebruiken die we hebben. Tot nu toe zijn we daar misschien te schuchter in geweest. Tegelijkertijd is onze macht dusdanig dat we het altijd samen met bondgenoten doen. Daarom hechten we aan dialoog.”

Ook voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk David Cameron koos in zijn aanpak voor dialoog en samenwerking. Hij gelooft niet in een trade war, maar in trade more. “Handel is geen zero sum game, landen profiteren juist van elkaars succes. In mijn tijd als premier benaderende ik China daarom niet met achterdocht of heffingen, ik nodigde Xi Jinping uit voor een biertje in mijn lokale pub. We waren gastvrij. Ik geloof dat we China moeten binden aan de regels en instituten die horen bij internationale handel. Hoe meer China onderdeel is van de VN, de WTO en de G20 en hoe meer wij Chinese instituten als de Asian Infrastructure Investment Bank verwelkomen, hoe veiliger de opkomst van China zal zijn.”

De problemen van de EU bevinden zich niet alleen buiten de grenzen Europa, met de Brexit-problematiek en de toenemende interne verdeeldheid wordt 2019 een cruciaal jaar voor het Europese samenwerkingsverband. Cameron pleit voor hervorming. “Ik heb het EU-lidmaatschap van het VK altijd gesteund, de EU heeft grote voordelen op het gebied van handel. Maar – zoals zoveel Britten – houd ik niet van het idee van politieke eenheid. Naar mijn mening is de EU te bazig geworden. Het lijkt in het niets meer op het instituut waar we in 1973 lid van zijn geworden. Die ongenoegens kun je niet negeren. Dat was ook de reden om het referendum te houden. Uiteindelijk besluit het volk, en het volk besloot om de EU te verlaten.” De Brexit brengt veel onzekerheid met zich mee, maar Cameron heeft goede hoop voor de lange termijn. “De korte termijn wordt moeilijk. Er is veel onzekerheid en geen meerderheid in het Britse parlement. Op de lange termijn geloof ik in een partnership tussen het VK en de EU. Beide partijen zijn verstandig genoeg, bovendien is het zinvol.”

Een Brexit heeft vooral grote gevolgen voor de logistieke sector. President-directeur van het Havenbedrijf Rotterdam Allard Castelein is goed voorbereid. “Samen met de regering hebben we anderhalf jaar geleden gekeken welke maatregelen we moeten nemen om voorbereid te zijn. Er zijn tal van acties in gang gezet. Van het rekruteren van douaniers en dierenartsen tot het opzetten van een internationale campagne om de keten te informeren en begeleiden. We hebben alles gedaan wat we kunnen. Wordt het alsnog een zooitje? Ja, absoluut. Dit is zo’n disruptie, daar kun je je nooit helemaal op voorbereiden.”

• China Focus: Komt het Varken op tijd dit jaar?
• Consument niet immuun voor brexit-perikelen, maar retail groeit
• Dertien tips voor ondernemers met brexit-angst
• Ondernemers die profiteren van een brexit, ze bestaan