Circulair ondernemen? 6 lessen van circulaire koplopers
De wereldbevolking groeit terwijl onze grondstoffenvoorraad slinkt. De aarde schreeuwt om actie. Het is tijd om de transitie te maken naar een circulaire economie. Een economie waar afval niet bestaat en grondstoffen oneindig worden hergebruikt. De ambities liegen er niet om, de overheid streeft naar een volledig circulair Nederland in 2050. Dat betekent dat duizenden kleine en grote bedrijven moeten omschakelen naar een nieuw businessmodel. Hoe maak je deze omschakeling? Zes circulaire koplopers delen hun ervaringen en lessen.
‘Ik ben een niet-weggooier’
In een circulaire economie is afval goud waard. De reststroom van de een, wordt de grondstof van de ander. Dat is nu een hot item, maar designer Piet Hein Eek zag de potentie van afval al in 1990. Hij studeerde in dat jaar af aan de Academie voor Industriële Vormgeving Eindhoven met een kast van sloophout. Inmiddels heeft de hele wereld de sloophouten-meubels van de designer omarmd. Eek noemt zichzelf een niet-weggooier. “De dingen die ik maak zijn altijd gebaseerd op de middelen die voorhanden zijn. Met wat er is, maak ik iets nieuws. Ik sluit aan bij wat de wereld te bieden heeft en niet andersom. Dus niet: de mens bedenkt het en de wereld biedt het wel, maar roeien met de riemen die je hebt.”
Afval in de boardroom
Eek bewees 20 jaar geleden al dat reststromen als sloophout waarde hebben. Inmiddels worden de mogelijkheden om reststromen een nieuw leven te geven steeds zichtbaarder en innovatiever. Afvalverwerker en recyclebedrijf Renewi Nederland helpt bedrijven om hun restromen te verwaarden. Managing director Otto de Bont roept ondernemers op om afval op de agenda te zetten. “In Nederland produceren we met elkaar zo’n 70 miljoen ton afval per jaar. Het grootste gedeelte daarvan is bedrijfsafval. Bedrijven kunnen dus een grote invloed hebben op wat er gebeurt met het afval in Nederland. Veel bedrijven hebben echter geen idee hoeveel afval ze produceren en recyclen. Zet afval op de agenda in de boardroom. Bespreek wat er met je restromen gebeurt en of het mogelijk is om er nieuwe grondstoffen van te maken. Voor elk bedrijf en voor elke afvalstroom zijn er mogelijkheden. Neem de tuinbouw. Na het teeltseizoen worden de kassen leeggehaald en blijven er bergen steenwolmatten over. We verwerken deze reststroom nu tot poeder voor bakstenen.”
Duurzaam businessmodel
Veruit het meeste afval in Nederland komt uit de bouw. De sector is goed voor 40 procent van al het afval dat in Nederland wordt geproduceerd: zo’n 24 miljoen ton per jaar. Werk aan de winkel dus. Pionier Coert Zachariasse neemt het voortouw. Als CEO van de Delta Development Group (her)ontwikkelt hij uitsluitend vastgoed vanuit het circulaire gedachtengoed. In 2003 werd Zachariasse gegrepen door de Cradle to Cradle filosofie van William McDonough en Michael Braungart en besloot hij het roer volledig om te gooien. Met bezieling alleen kom je er echter niet, volgens de ondernemer gaat duurzaamheid pas echt beklijven als je het verbindt aan een businessmodel.
Ga de dialoog aan
En dat is een uitdaging. Als vastgoedontwikkelaar zit je volgens Zachariasse in een ongelukkig businessmodel. “Je hebt op de korte termijn te maken met een transactie gedreven verdienmodel, terwijl je als het goed is voor de lange termijn waarde creëert. Dat vraagt om een ondernemende manier van kijken naar duurzaamheid.” Zachariasse neemt het kantoor dat hij ontwikkelde voor BSH Huishoudapparaten als voorbeeld. “In 2010 plaatsten we zonnepanelen op het dak van het atrium. Dat was toen nog een dure oplossing die niet helemaal rendeerde. We zijn toen gaan kijken welke waarde de zonnepanelen vertegenwoordigden. Ze leverden naast stroom ook schaduwwerking op, waardoor de klant geen zonwering hoefde aan te brengen. Dat vormde het uitgangspunt voor een dialoog. Om de investering te kunnen maken, hebben we BSH Huishoudapparaten gevraagd om de voordelen op de lange termijn aan het begin met ons te delen. Dus doe je een investering die morgen of overmorgen rendement oplevert? Ga dan de dialoog aan met je klant om die twee dingen bij elkaar te brengen.”
Datingsite voor materialen
Een startup die inspeelt op het beter benutten van reststromen is Excess Materials Exchange: een datingsite voor secundaire materialen. Het platform maakt gebruik van AI software om actief te zoeken naar matches tussen vraag en aanbod. Co-founder Christian van Maaren gelooft dat uitwisseling van restmaterialen tussen verschillende sectoren de enige manier is om de circulaire economie echt van de grond te krijgen. “Door verschillende sectoren met elkaar ter verbinden, kom je tot hoogwaardige nieuwe toepassingen van restmaterialen. Zo kunnen tulpenblaadjes die anders op de composthoop zouden belanden, nu dienen als grondstof voor verf.”
Beleggen voor een betere toekomst
Startups als Excess Materials Exchange kunnen het verschil maken in de transitie naar een circulaire economie. Maar daarvoor is wel geld nodig. Anne-Marie Rakhorst verkocht in 2014 haar ingenieursbureau Search en investeert nu in duurzame startups. Voor haar boek ‘Geld stuurt de wereld – jij bepaalt de koers’ onderzocht ze hoe we ons geld kunnen inzetten om de toekomst beter te maken. “In Nederland beleggen we jaarlijks 2.000 miljard euro: 1.300 miljard zit in pensioenen en 700 miljard staat uit bij banken en vermogensbeheerders. Een groot deel gaat zo de internationale kapitaalmarkt op, we hebben geen idee waar het dan terecht komt. Het zou enorm helpen als we allemaal eens gaan vragen hoe ons geld belegd wordt. Zo kunnen we met elkaar onze eigen toekomst financieren.”
Risicospreiding
Duurzaam beleggen blijft volgens Rakhorst wel gewoon beleggen, de spelregels zijn hetzelfde. “De basis is risicospreiding. Dus zet niet alleen in op cleantech en energieopwekking, maar kies voor een brede visie op duurzaamheid: van klimaatverandering tot onderwijs en zorg. Denk na over wat je echt belangrijk vindt, volg die bedrijven en stap daarin.” Als je wilt investeren in een duurzame startup is het volgens Rakhorst belangrijk om te letten op ondernemerschap en het verdienmodel. “Echt ondernemerschap is een vereiste. Zoek naar mensen die eigenwijs zijn en die hun mening geven. Bedenk daarnaast of er in de toekomst ook echt vraag is naar het idee. Veel ideeën zijn aanbod gedreven, vanuit een ideologie. Maar als mensen een nieuw idee niet massaal omarmen, wordt het nooit wat.”
