Waarom steeds meer bedrijven kiezen voor steward-ownership

Bij steward-ownership is het bedrijf ‘van zichzelf’. De missie van het bedrijf is leidend. Overwinst wordt doorgaans ingezet om die missie te versterken, en niet om dividend aan aandeelhouders uit te keren. De volgende twee principes staan centraal:

• Zelfbestuur. De beslissingen worden genomen door mensen die werken in het bedrijf of nauw verbonden zijn bij de missie.
• Winst voor de missie. De meeste winst gaat terug in het bedrijf en wordt geherinvesteerd. Ook kan deze winst worden gedoneerd aan goede doelen die passen bij de missie van het bedrijf. Investeerders en oprichters krijgen een eerlijke vergoeding.

Stewards hebben tijdelijk de zeggenschap die normaal bij de eigenaren ligt. Hun rol verschilt per bedrijf. Soms bewaken ze vooral het bedrijf en de missie. In andere gevallen zijn ze ook operationeel actief. Vaak is er ook een combinatie mogelijk. De invulling hangt af van factoren als omvang, sector en cultuur.

Stewards kunnen medewerkers, (onafhankelijke) experts of vertegenwoordigers van stakeholdergroepen zijn. Voor stewards gelden kwaliteitseisen, zoals betrokkenheid, ervaring en affiniteit met de missie. Vaak kiest de voormalige eigenaar de eerste generatie stewards.

In Nederland gebruiken steward-owned bedrijven drie juridische modellen.

• Beheerstichting. Het hele bedrijf (of een meerderheid van het stemrecht) is in handen van een stichting. Deze stichting beschermt de missie en continuïteit.
• Gouden aandeel. In dit model geeft de onderneming aandelen met stemrecht aan stewards. De stewards kunnen de aandelen niet verkopen of laten vererven. Een onafhankelijke stichting met een ‘gouden aandeel’ bewaakt de afspraken en de structuur en heeft vetorechten. Tot slot kan de onderneming ook economische aandelen uitgeven aan oprichters, investeerders en medewerkers.
• Geneutraliseerd kapitaal. In deze vorm ligt het economische eigendom bij een stichting. De waarde van het bedrijf is daarmee volledig ‘geneutraliseerd’. Het stemrecht ligt bij stewards en kan niet verkocht worden.

Van de drie modellen wordt de beheerstichting veruit het meest gebruikt. Het model is flexibel en groeit mee met de wensen van de onderneming, zolang de steward-ownership principes behouden blijven.

Steward-ownership komt wereldwijd voor. Denk bijvoorbeeld aan Carl Zeiss uit Duitsland. Na het overlijden van de oprichter werd de Carl Zeiss Foundation eigenaar van alle aandelen. Deze stichting zorgt ervoor dat de winst van het bedrijf wordt geherinvesteerd of gedoneerd aan wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

In Denemarken hebben beheerstichtingen een bijzondere juridische status. Bedrijven zoals Carlsberg, Novo Nordisk en Maersk zijn voor meer dan de helft eigendom van zo’n stichting. Ze blijven onafhankelijk maar kunnen wel kapitaal aantrekken via de beurs.

In Nederland zijn ongeveer 150 bedrijven steward-owned. Het meest in het oog springende voorbeeld is attractiepark de Efteling in Kaatsheuvel. Ook cv- & warmtepompfabrikant Remeha, de Coffee Company en advies & ingenieursbureau Haskoning zijn voorbeelden van steward-owned bedrijven. Deze voorbeelden laten zien dat steward-ownership in verschillende sectoren kan worden toegepast.

Uit Deens onderzoek blijkt dat steward-owned bedrijven zes keer meer kans hebben om na 40 jaar nog te bestaan. Ze investeren meer in innovatie en duurzaamheid en zijn net zo winstgevend als niet steward-owned bedrijven. Daarnaast bieden ze medewerkers meer werkzekerheid, inspraak en een eerlijker loon. Dit zorgt voor gemotiveerd personeel en voor het aantrekken en behouden van talent.

Ondanks de voordelen is steward-ownership nog geen standaard. Veel ondernemers zijn gewend dat bedrijven er vooral zijn om winst te maken voor aandeelhouders. Toch laat de praktijk zien dat bedrijven die kiezen voor steward-ownership net zo succesvol kunnen zijn. Ze creëren daarnaast meer waarde voor medewerkers, klanten en de samenleving. Het vraagt om een andere kijk op eigendom en succes, maar biedt veel voordelen voor iedereen die met het bedrijf verbonden is.