Hogere olieprijzen door geopolitieke risico’s

In het epicentrum van de huidige marktonrust ligt de Straat van Hormuz, een cruciaal knelpunt voor de wereldwijde oliehandel. Onder normale omstandigheden worden dagelijks ongeveer 20 miljoen vaten olie (million barrels per day; mb/d) door deze zeestraat vervoerd. Maar het aanhoudende Iran-conflict heeft deze vorm van olietransport ernstig verstoord. Zelfs met het omleiden van olie en het aanspreken van noodvoorraden, blijft er een tekort van ongeveer 11 mb/d op de markt.

De impact is aanzienlijk. Een deel van de olieproductie is stilgelegd, waardoor het wereldwijde olieaanbod tijdelijk met meer dan 20 miljoen vaten is verlaagd. Ongeveer 350 olietankers liggen vast in de Straat van Hormuz, niet in staat om hun vracht verzekerd te vervoeren langs deze zeeroute. Tegelijkertijd hebben aanvallen op raffinaderijen in de Golfregio ertoe geleid dat er circa 4 mb/d minder olie wordt verwerkt, wat vooral de levering van diesel en kerosine zwaar raakt.

Een andere bron van onzekerheid is het besluit van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) om uit OPEC te stappen. OPEC is een organisatie waarin veel olie-exporterende landen zich hebben verenigd.Het vertrek van de VAE – de op twee na grootste olieproducent – verzwakt de invloed van OPEC op de oliemarkt (en daarmee op de prijs). Ook leidt het besluit om OPEC de rug toe te keren tot groeiende spanningen tussen de VAE en Saoedi-Arabië.

Russische functionarissen hebben aangegeven dat deze stap op korte termijn waarschijnlijk geen prijsoorlog op de oliemarkt zal veroorzaken. Want door het conflict rond Iran is er nu juist een tekort aan olie. Maar zodra de omstandigheden het toelaten zal de VAE vrij zijn om op volle capaciteit te produceren, zonder beperkingen vanuit OPEC.

De gevolgen van de blokkade van de Straat van Hormuz worden nu ook zichtbaar in het Europese luchtruim. De voorraden vliegtuigbrandstof staan onder druk, aangezien normaalgesproken ongeveer 40% van Europa’s kerosine-import uit het Midden-Oosten komt. Door de verstoringen in de energietoevoer zijn de prijzen gestegen tot meer dan het dubbele van het niveau van vóór de oorlog.

Hoewel de brandstoftoevoer niet volledig is ingestort, wordt Europa gedwongen om zijn handelsstromen anders in te richten – en tegen hogere kosten. Zonder een permanente oplossing kunnen luchtvaartmaatschappijen de impact van de energieverstoring in de komende periode sterker gaan voelen. Luchtvaartmaatschappijen annuleren nu al vluchten als reactie op brandstoftekorten en hogere kosten.

De verstoring beperkt zich niet tot de luchtvaart. Ook andere sectoren worden getroffen door de blokkade van de Straat van Hormuz. De aanvoer van kunstmest, die sterk afhankelijk is van scheepvaart via deze zeeroute, komt onder druk te staan. Dat kan neveneffecten hebben voor de landbouwsector, door hogere productiekosten en verminderde beschikbaarheid van kunstmest.

In ons basisscenario gaan we ervan uit dat de verstoringen in de energietoevoer tegen eind mei zullen afnemen. Maar de kans dat de energietoevoer langer ontwricht blijft is toegenomen. Hoe langer de verstoringen duren, hoe groter de kans op een ernstigere en langdurige schok in de aanvoer van energie. Dankzij het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran is er ruimte ontstaan voor onderhandelingen. Maar voor een verbetering van de energiesituatie moet aan verschillende cruciale voorwaarden worden voldaan. Zo zal het staakt-het-vuren gerespecteerd moeten worden en dienen er regelingen te komen voor een veiligere scheepvaart (eventueel onder internationaal toezicht). Ook is er waarschijnlijk een gedeeltelijke versoepeling nodig van de sancties tegen Iran. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan de aanlevering van olie geleidelijk herstellen: eerst met 6 tot 10 mb/d, gevolgd door een terugkeer naar normale niveaus in de tweede helft van het jaar.

Vooralsnog verwachten we dat de gemiddelde prijs van Brent-olie over het tweede kwartaal zal uitkomen op USD 100 per vat. Daarna zal de prijs geleidelijk dalen, tot USD 80 per vat tegen het einde van het jaar. Dit resulteert in een jaargemiddelde van USD 86 per vat.

Hierbij benadrukken we dat deze prognose zeer gevoelig blijft voor ontwikkelingen die samenhangen met het aanhoudende conflict – ontwikkelingen die in dit stadium moeilijk te voorspellen zijn. We verwachten dat de energieprijzen geleidelijk normaliseren, maar op een hoger niveau blijven dan vóór het conflict.

De huidige crisis is vooral logistiek van aard en niet zozeer structureel: de schade aan infrastructuur is beperkt en productiecapaciteit blijft beschikbaar. Tegelijkertijd groeit de vraag naar olie minder hard door macro-economische zwakte en door verbeteringen in de energie-efficiëntie. Bovendien neemt het olieaanbod vanuit landen buiten OPEC+ toe (OPEC+ is een alliantie van OPEC-leden en een aantal andere olie-exporterende landen). Samen zouden deze factoren er op termijn voor moeten zorgen dat de oliemarkt weer in balans komt.

Jan Wirken
Expert Aandelenreserach & Advies